Milli həmrəylik, mənəvi dəyərlərə bağlılıq və qanunun aliliyinə hörmət Azərbaycanın dövlətçilik modelinin əsas xüsusiyyətlərindəndir. Müstəqil siyasət yürüdən, beynəlxalq aləmdə nüfuzunu möhkəmləndirən ölkəmiz tolerantlıq və multikulturalizm ənənələri ilə seçilir. Azərbaycanda müxtəlif dinlərin və mədəniyyətlərin nümayəndələri əsrlər boyu qarşılıqlı hörmət şəraitində yaşayıblar. Bu ənənələrin qorunması, milli kimliyin gələcək nəsillərə ötürülməsi və cəmiyyətdə birliyin möhkəmləndirilməsi dövlət siyasətinin mühüm istiqamətlərindəndir.
Prezident İlham Əliyevin Yeni Azərbaycan Partiyasının VIII Qurultayındakı proqram xarakterli nitqində ideoloji təhlükəsizlik məsələsinə toxunması müasir dövrün reallıqları ilə bağlıdır. Bu gün informasiya texnologiyalarının sürətli inkişafı, sosial şəbəkələrin ictimai rəyə təsir imkanlarının genişlənməsi, müxtəlif təbliğat vasitələrinin sərhəd tanımaması dövlətlərin qarşısında yeni vəzifələr qoyur. Belə şəraitdə milli maraqların qorunması yalnız fiziki təhlükəsizlik tədbirləri ilə məhdudlaşmır. Cəmiyyətin dezinformasiyaya, radikal çağırışlara və manipulyativ ideoloji təsirlərə qarşı dayanıqlığının artırılması da xüsusi əhəmiyyət daşıyır.
İdeoloji təhlükəsizliyin təmin olunmasında təhsil və maarifləndirmə aparıcı yer tutur. Savadlı, müstəqil düşünən, hadisələrə tənqidi yanaşmağı bacaran gənclər yanlış məlumatları daha asan müəyyənləşdirir, müxtəlif təsir vasitələrinin mahiyyətini daha düzgün qiymətləndirirlər. Bununla yanaşı, vətənpərvərlik, milli-mənəvi dəyərlərə hörmət və dövlətçilik şüurunun formalaşdırılması gənc nəslin sağlam dünyagörüşünün inkişafına xidmət edir. Bu işdə ailənin, məktəbin və cəmiyyətin birgə fəaliyyəti mühüm rol oynayır.
Məktəb yalnız bilik verilən təhsil müəssisəsi deyil, həm də uşaqların şəxsiyyət kimi formalaşdığı, ictimai davranış normalarını mənimsədiyi və başqalarının hüquqlarına hörmət etməyi öyrəndiyi mühüm sosial mühitdir. Buna görə məktəbdaxili nizam-intizamın qorunması, şagirdlər arasında bərabər münasibətlərin formalaşdırılması və vahid qaydaların tətbiqi təhsil prosesinin ayrılmaz hissəsidir. Təhsilalanlar üçün müəyyən edilmiş məktəbli forması tələbləri də bu məqsədlərə xidmət edir. Vahid geyim şagirdlər arasında ailələrin maddi imkanlarından irəli gələn fərqlərin ön plana çıxmasını məhdudlaşdırır, kollektivə aidlik hissini gücləndirir və diqqətin tədris prosesinə yönəlməsinə kömək edir.
Təhsilverənlərin geyiminə dair tələblər də məktəbdə peşəkar mühitin formalaşdırılması baxımından əhəmiyyətlidir. Müəllimin sadə, səliqəli və işgüzar görünüşü onun pedaqoji fəaliyyətinin xarakterinə uyğun olmaqla yanaşı, şagirdlər üçün davranış və ünsiyyət mədəniyyəti nümunəsi yaradır. Burada əsas məqsəd geyimi özlüyündə müzakirə predmetinə çevirmək deyil, təhsil müəssisəsində ümumi qaydalara, peşə etikasına və qarşılıqlı hörmətə əsaslanan mühitin qorunmasıdır.
Şagirdlərin və təhsilverənlərin geyimi ilə bağlı tələblər qanunvericilik əsasında tənzimlənir. “Ümumi təhsil haqqında” Azərbaycan Respublikasının Qanununda millilik və dünyəvilik ümumi təhsil sahəsində dövlət siyasətinin əsas prinsipləri sırasında yer alır. Nazirlər Kabinetinin 2026-cı il 21 sentyabr tarixli qərarı ilə təhsilalanların geyim formalarına dair tələblərə dəyişiklik edilib, oktyabrın 6-da qəbul olunmuş qərarla isə dövlət ümumi təhsil müəssisələrində təhsilverənlərin geyiminə dair tələblər təsdiqlənib. Bu qaydaların tətbiqi məktəblərdə vahid yanaşmanın və nizam-intizamın təmin olunmasını nəzərdə tutur.
Məktəbli formasının əhəmiyyəti yalnız zahiri görünüşlə də məhdudlaşmır. Geyim qaydalarının aydın olması şagirdlərə ümumi intizamın bir hissəsi kimi müəyyən tələblərə əməl etməyi öyrədir. Lakin burada mühüm bir məqam var: intizam yalnız qadağalarla formalaşmır. Uşağa qaydanın nə üçün mövcud olduğu izah edilməli, onun məqsədi aydın şəkildə çatdırılmalıdır. Məktəbli formasına riayət etmək şagirdin şəxsiyyətini məhdudlaşdırmaq deyil, onu ümumi təhsil mühitinin qaydalarına hörmətlə yanaşmağa alışdırmaq məqsədi daşımalıdır.
Bu yanaşma müəllimlərin geyiminə münasibətdə də özünü göstərir. Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin 2026-cı il 6 oktyabr tarixli 325 nömrəli qərarı ilə təsdiq edilmiş “Dövlət ümumi təhsil müəssisəsində təhsilverənlər üçün geyim ilə bağlı Tələblər” müəllimlərin işgüzar geyim mədəniyyətinin formalaşdırılmasına yönəlib. Qaydalara əsasən, təhsilverənlərin geyimi mövsümə uyğun, təmiz, səliqəli, sadə və işgüzar üslubda olmalı, onların əmək funksiyalarının icrasına maneə yaratmamalıdır. Bədən tərbiyəsi, çağırışaqədərki hazırlıq və laboratoriya məşğələləri kimi fəaliyyətlərdə isə dərsin xarakterinə uyğun funksional və rahat geyimlər nəzərə alınır. Milli-mədəni dəyərlərlə bağlı tədbirlərdə pedaqoji şuranın qərarı əsasında milli geyimlərdən və onların elementlərindən istifadəyə də imkan verilir.
Azərbaycanın dünyəvi dövlət modeli dini etiqad azadlığının inkarına deyil, onun hüquqi təminatına əsaslanır. Konstitusiyanın və dini etiqad azadlığına dair qanunvericiliyin müəyyən etdiyi çərçivədə hər bir insanın inancına hörmət göstərilməsi dövlətin mühüm vəzifələrindəndir. Bununla yanaşı, ümumi təhsil müəssisəsi uşaqların hər hansı dini və ya ideoloji təzyiq altında qalmadan bilik əldə etdiyi, öz dünyagörüşünü sərbəst inkişaf etdirdiyi məkan olmalıdır. Bu iki prinsip bir-birinə qarşı qoyulmamalıdır: insanın dini etiqad azadlığına hörmətlə yanaşmaq da, məktəbin dünyəvi xarakterini qorumaq da hüquqi dövlətin məsuliyyətidir.
Müşfiq Səfərov,
YAP Beyləqan rayon təşkilatının sədri
