Azərbaycan tarixinin şanlı səhifələri sırasında xüsusi yeri olan 20 Sentyabr xalqımızın yaddaşında dövlət suverenliyinin tam bərpasını simvolizə edən mühüm tarix kimi yaşayır. 2023-cü ilin sentyabrında Qarabağda baş verən hadisələr Azərbaycanın çoxəsrlik dövlətçilik tarixində yeni mərhələnin başlanğıcını qoydu. Məhz həmin günlərdə Azərbaycan Respublikasının bütün ərazisində dövlət hakimiyyətinin və Konstitusiya quruluşunun bərpası istiqamətində mühüm addım atıldı.
20 Sentyabrın Dövlət Suverenliyi Günü kimi təsis edilməsi də bu tarixi hadisəyə verilən siyasi və mənəvi qiymətin göstəricisidir. Azərbaycanın ərazi bütövlüyü və suverenliyinin bərpası bir günün hadisəsi deyildi. Bu yol illərlə davam edən mübarizədən, diplomatik səylərdən, xalqın həmrəyliyindən və Azərbaycan Ordusunun qəhrəmanlığından keçdi. 2020-ci ilin Vətən müharibəsində əldə edilən tarixi Zəfər Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün bərpası istiqamətində mühüm dönüş yaratdı. Lakin Qarabağda Azərbaycan qanunlarının və dövlət hakimiyyətinin tam tətbiqi məsələsi hələ də gündəmdə qalmaqda idi. 2023-cü il sentyabrın 19-da Azərbaycanın Qarabağ iqtisadi rayonunda genişmiqyaslı təxribatların qarşısının alınması və konstitusiya quruluşunun bərpası məqsədilə lokal xarakterli antiterror tədbirlərinə başlanıldı. Cəmi 23 saat 43 dəqiqə davam edən tədbirlər nəticəsində Azərbaycan Ordusu qarşıya qoyulmuş vəzifələri yerinə yetirdi. Sentyabrın 20-də əldə olunan nəticə Azərbaycanın müasir tarixində yeni səhifə açdı. 2023-cü il sentyabrın 20-si Azərbaycan xalqının yaddaşında “Qarabağ Azərbaycandır!” ifadəsinin tarixi məzmununun tam reallaşdığı günlərdən biri kimi qaldı.
Uzun illər ərzində Azərbaycan dövlətinin dəyişməz mövqeyi ondan ibarət idi ki, Qarabağ Azərbaycanın ayrılmaz hissəsidir. Bu mövqe beynəlxalq hüququn prinsipləri və Azərbaycan Respublikasının Konstitusiyası ilə də əlaqələndirilirdi. 2023-cü ilin sentyabr hadisələrindən sonra Qarabağda fəaliyyət göstərən separatçı qurum özünü buraxdığını elan etdi. Bununla da Azərbaycan dövlətinin Qarabağ üzərində konstitusion hakimiyyətinin bərpası üçün yeni mərhələ başladı. Bu hadisə yalnız hərbi müstəvidə deyil, dövlətçilik baxımından da böyük əhəmiyyət daşıyırdı. Çünki suverenlik yalnız əraziyə sahib olmaq deyil, həmin ərazidə dövlət hakimiyyətinin, qanunların və Konstitusiyanın tam şəkildə tətbiq olunması deməkdir.
Dövlət suverenliyi hər bir müstəqil dövlətin təməl prinsiplərindən biridir. Suveren dövlət öz ərazisində ali hakimiyyətə malik olur, qanunlarını həyata keçirir və ölkənin gələcəyinə dair qərarları müstəqil şəkildə qəbul edir. Azərbaycan Respublikasının Konstitusiyasında ölkə ərazisinin vahid, toxunulmaz və bölünməz olduğu təsbit edilir. Bu baxımdan 20 Sentyabrın Dövlət Suverenliyi Günü kimi qeyd olunması dövlətçilik tariximiz baxımından mühüm məna daşıyır. Bu tarix Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün və dövlət suverenliyinin təmin olunması prosesinin başa çatması ilə bağlı yaddaş günüdür.
20 Sentyabr – Dövlət Suverenliyi Günü Azərbaycan Respublikasının müasir tarixində mühüm mərhələni ifadə edən əlamətdar tarixdir. 1991-ci ildə bərpa edilmiş dövlət müstəqilliyindən 2020-ci ilin Vətən müharibəsinə, oradan isə 2023-cü ilin sentyabrında dövlət suverenliyinin tam bərpasına qədər uzanan yol Azərbaycan dövlətçiliyinin mühüm səhifələrini özündə birləşdirir. Prezident İlham Əliyevin 2024-cü il 19 sentyabr tarixli Sərəncamı ilə 20 Sentyabrın Dövlət Suverenliyi Günü kimi təsis edilməsi bu tarixi hadisələrin milli yaddaşda yaşadılmasına xidmət edir. Yeni tarixin Azərbaycan təqvimində rəsmi yer alması 2020-ci ildə qazanılan Qələbənin, 2023-cü ilin antiterror tədbirlərinin və müstəqil Azərbaycanın XXI əsrdə dövlətçilik əsaslarının möhkəmləndirilməsinin əhəmiyyətini bir daha önə çıxarır. Cənab Prezident Sərəncamında da xüsusi vurğulandığı kimi, Azərbaycanın əldə etdiyi ərazi bütövlüyü və suverenlik qəhrəman əsgər və zabitlərimizin, şəhidlərimizin qanı hesabına əldə edilmiş milli sərvətdir: “Hər bir xalq üçün öz taleyinə sahib olmaq, müstəqil dövlətini yaradaraq inkişaf etdirmək onun ən böyük nailiyyətidir. Tarixin müxtəlif mərhələlərində üzləşdiyi çətinliklərə, işğala, məhrumiyyətlərə baxmayaraq, heç bir qüvvə xalqımızın müstəqillik, dövlətçilik əzmini sarsıda bilməmişdir”. Bu gün azad edilmiş torpaqlarda dalğalanan üçrəngli Azərbaycan bayrağı şəhidlərimizin arzularının, xalqımızın milli iradəsinin və dövlətimizin müstəqilliyinin rəmzidir.
20 Sentyabr Azərbaycan xalqının yaddaşında yalnız tarixi hadisənin ildönümü kimi deyil, dövlət suverenliyinin, milli iradənin və dövlətçilik əzminin rəmzi kimi yaşayır. Bu gün Qarabağda və Şərqi Zəngəzurda genişmiqyaslı bərpa və quruculuq işləri həyata keçirilir. İşğaldan azad edilmiş ərazilərə Böyük Qayıdış proqramı çərçivəsində keçmiş məcburi köçkünlərin doğma yurdlarına qayıdışı təmin olunur, yeni yaşayış məntəqələri salınır, yollar, məktəblər, xəstəxanalar və digər sosial obyektlər tikilir. Beləliklə, hərbi Zəfərdən sonra qarşıda duran əsas vəzifələrdən biri azad edilmiş ərazilərin dirçəldilməsi və insanların öz doğma torpaqlarında təhlükəsiz və layiqli həyat şəraitinin təmin edilməsidir. Bu proses Azərbaycanın əldə etdiyi tarixi nəticələrin yalnız keçmişin hadisəsi kimi qalmadığını, yeni inkişaf mərhələsinə çevrildiyini göstərir.
20 Sentyabrın əhəmiyyəti yalnız bir hərbi əməliyyatın nəticəsi ilə məhdudlaşmır. Bu tarix Azərbaycanın müstəqilliyi, ərazi bütövlüyü və dövlət suverenliyi uğrunda aparılan uzunmüddətli mübarizənin mühüm nəticələrindən birini ifadə edir. Bu yolda canından keçən şəhidlərin xatirəsi xalqımızın yaddaşında daim yaşayacaq. Azərbaycan Ordusunun hərbçilərinin göstərdiyi qəhrəmanlıq, xalqın həmrəyliyi və dövlətçilik iradəsi 20 Sentyabr tarixinin məzmununu müəyyən edən əsas amillərdəndir.
Bu gün Azərbaycanın gələcək nəsilləri üçün də mühüm mesaj daşıyır: dövlət müstəqilliyi və suverenlik xalqın ən böyük sərvətlərindəndir və onların qorunması hər bir nəsil üçün mühüm vəzifədir. 20 Sentyabr – Dövlət Suverenliyi Günü Azərbaycan tarixində ərazi bütövlüyü, dövlətçilik və milli həmrəyliyin simvoluna çevrilmiş bir tarixdir. 2023-cü ilin sentyabrında baş verən hadisələr Azərbaycanın müasir tarixində mühüm mərhələni tamamladı və ölkənin bütün ərazisində dövlət hakimiyyətinin bərpası ilə yeni bir dövrün başlanğıcını qoydu. Bu ifadə artıq Azərbaycan xalqının yaddaşında tarixi Zəfərin və dövlət suverenliyinin rəmzlərindən biri kimi yaşayır. 20 Sentyabr isə həmin tarixi həqiqətin yaddaşlarda yaşadıldığı, dövlətçilik iradəsinin və milli birliyin təcəssüm etdiyi gün kimi Azərbaycan tarixində öz layiqli yerini tutur.
Nurullayeva Zenfira İslam qızı
Qara Qarayev adına Mərkəzi İncəsənət Məktəbinin xor ixtisası üzrə müəllimi, Azərbaycan Respublikasının Əməkdar müəllimi
