2026-cı il 4 may tarixində Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyev “Avropa Siyasi Birliyi”nin 8-ci Zirvə toplantısında videobağlantı vasitəsilə etdiyi çıxışla postmünaqişə dövründə formalaşdırdığı yeni siyasi reallığı, sülh quruculuğu fəlsəfəsini və suverenlik prinsipinə əsaslanan diplomatik iradəsini aydın şəkildə nümayiş etdirir. Dövlət başçımız çıxışında postmünaqişə dövründə Cənubi Qafqazın transformasiyası, regional əməkdaşlıq modellərinin yenidən qurulması kimi məsələlərə toxundu.
Dövlət başçımız Ermənistanın 2028-ci ildə Avropa Siyasi Birliyinin növbəti Zirvə görüşünün Azərbaycanda keçirilməsinidəstəklədiyini bildirdi. Bu isə iki ölkə arasında münasibətlərin normallaşması istiqamətində mühüm göstəricisidir. Bu Azərbaycanın 2026-cı ildə Ermənistanda keçirilən Zirvə görüşünə əvvəlcədən dəstək verməsi və qarşılıqlı olaraq 2028-ci il üçün Bakının namizədliyinin qəbul edilməsi diplomatik qarşılıqlılıq prinsipinin real tətbiqidir.
Qeyd edək ki, Prezident İlham Əliyevin rəhbərliyi ilə ölkəmiz ərazi bütövlüyünü və suverenliyini bərpa etdikdən sonra regionda qarşıdurmanı dərinləşdirən ritorikadan deyil, sabitlik, bağlantılar, qarşılıqlı etimad və iqtisadi əməkdaşlıq gündəliyindən çıxış edir. Bu yanaşma sadəcə diplomatik jestlər toplusu deyil, qalib dövlətin öz gücünü regional inkişaf modelinə çevirmək bacarığının göstəricisidir.
2020-ci ildə baş vermiş İkinci Qarabağ müharibəsi yalnız hərbi qələbə ilə yekunlaşmadı, eyni zamanda regionun geosiyasi arxitekturasını köklü şəkildə dəyişdirdi. Azərbaycan döyüş meydanında beynəlxalq hüquqa əsaslanan haqqını təmin etməklə yeni reallıqlar formalaşdırdı və bu reallıqlar artıq təkcə Cənubi Qafqaz üçün deyil, daha geniş Avrasiya məkanı üçün də qəbul edilən faktora çevrildi. Məhz bu yeni vəziyyət fonunda Azərbaycan diplomatik müstəvidə də təşəbbüskar aktora çevrilərək sülh gündəliyini irəli aparır və regional əməkdaşlığın konturlarını müəyyənləşdirir.
Çıxışda səsləndirilən iqtisadi göstəricilər isə sülhün praktik nəticələrini açıq şəkildə nümayiş etdirdi. Azərbaycan ərazisindən Ermənistana 28 min ton yükün daşınması, eləcə də 12 min ton neft məhsulunun ixracı faktı regionda əməkdaşlıq üçün yeni imkanların açıldığını göstərir. Bu addımlar bir tərəfdən etimad quruculuğu tədbiri kimi çıxış edir, digər tərəfdən isə Azərbaycanın təşəbbüskar və konstruktiv aktor olduğunu nümayiş etdirir. Xüsusilə nəzərə alsaq ki, bu addımlar uzun illər davam etmiş qarşıdurmadan sonra atılıb, onların siyasi əhəmiyyəti daha da artır.
Prezident İlham Əliyev çıxışında beynəlxalq institutlara münasibətdə də açıq və qətiyyətli mövqe sərgilədi. Xüsusilə Avropa Parlamenti və Avropa Şurası Parlament Assambleyası-nın fəaliyyətində müşahidə olunan ikili standartlar kəskin tənqid edildi. Dövlət başçısı faktlarla göstərdi ki, Azərbaycanın ərazi bütövlüyünü bərpa etməsindən sonra bu qurumların qərəzli yanaşmaları daha da intensivləşib. Bu isə bir daha sübut edir ki, bəzi beynəlxalq təsisatlarda obyektivlikdən çox siyasi maraqlar üstün tutulur. Bununla yanaşı, Prezident Azərbaycanın beynəlxalq hüquqa əsaslanan mövqeyini bir daha vurğuladı. 1993-cü ildə BMT Təhlükəsizlik Şurası tərəfindən qəbul edilmiş və uzun illər icra olunmayan qətnamələrin məhz Azərbaycan tərəfindən həyata keçirilməsi xüsusi qeyd edildi. Bu fakt Azərbaycanın yalnız güc yolu ilə deyil, həm də hüquqi əsaslarla hərəkət etdiyini göstərir və onun legitimliyini daha da möhkəmləndirir.
Çıxışın mühüm hissələrindən biri də regional nəqliyyat və kommunikasiya layihələrinə həsr olundu. “Trampın Beynəlxalq Sülh və Rifah Marşrutu” kimi təşəbbüslərin qeyd edilməsi Azərbaycanın Orta Dəhlizdə oynadığı rolu bir daha ön plana çıxardı. Bu layihələr yalnız iqtisadi deyil, həm də siyasi sabitlik baxımından əhəmiyyətlidir və regionda qarşılıqlı asılılığı artıraraq sülhü daha dayanıqlı edir.
Ümumilikdə, Prezident İlham Əliyevin bu çıxışı Azərbaycanın həm hərbi, həm də diplomatik müstəvidə qazandığı uğurların məntiqi davamı kimi qiymətləndirilə bilər. Dövlət başçısı bir daha nümayiş etdirdi ki, Azərbaycan artıq hadisələrin axarını izləyən deyil, onları formalaşdıran aktordur. Ən əsası isə odur ki, Azərbaycan döyüş meydanında əldə etdiyi qələbəni siyasi və iqtisadi müstəvidə möhkəmləndirərək regionda uzunmüddətli sülhün əsasını qoyur. Bu isə Prezidentin qətiyyətli və prinsipial siyasətinin real nəticəsi kimi çıxış edir.
Niyaməddin Əsgərov
Yeni Azərbaycan Partiyası
Beyləqan rayon təşkilatının sədr müavini.
