Prezident İlham Əliyev: “Bakının, Sumqayıtın, Abşeron rayonunun və 64 yaşayış məntəqəsinin su təchizatı böyük dərəcədə yaxşılaşacaq”
Azərbaycan Respublikasında davamlı sosial-iqtisadi inkişafın əsas şərtlərindən biri müasir və dayanıqlı infrastrukturun formalaşdırılmasıdır. Bu baxımdan su təchizatı, kanalizasiya, yağış və tullantı suları sistemləri insan sağlamlığı, şəhər mühiti və ekoloji təhlükəsizlik üçün həlledici rol oynayır. Prezident İlham Əliyevin təşəbbüsü ilə hazırlanmış “Bakı şəhərində və Abşeron yarımadasında su təchizatı, yağış və tullantı suları sistemlərinin təkmilləşdirilməsinə dair 2026–2035-ci illər üçün Dövlət Proqramı” məhz bu strateji çağırışlara cavab vermək məqsədi daşıyır.
Proqramın əsas prioritetlərindən biri Bakı şəhəri və Abşeron yarımadasında su təchizatının dayanıqlığının artırılmasıdır. İqlim dəyişmələri, əhalinin artımı və urbanizasiya prosesləri mövcud su ehtiyatlarına təzyiqi artırır. Bu səbəbdən alternativ su mənbələrinin yaradılması xüsusi əhəmiyyət kəsb edir. Yeraltı və yerüstü su ehtiyatlarının səmərəli istifadəsi, təmizlənmiş tullantı sularının texniki məqsədlər üçün yenidən dövriyyəyə qaytarılması, dəniz suyunun duzsuzlaşdırılması kimi müasir yanaşmalar proqram çərçivəsində nəzərdə tutulur. Eyni zamanda, mövcud su təchizatı infrastrukturunun yenilənməsi və modernləşdirilməsi əsas vəzifələrdəndir. Köhnəlmiş boru xətlərinin dəyişdirilməsi, nasos stansiyalarının gücləndirilməsi və paylayıcı şəbəkələrin optimallaşdırılması fasiləsiz və keyfiyyətli içməli su təminatına xidmət edəcəkdir.
Dövlət Proqramı çərçivəsində Bakı şəhərinin yeni yaşayış massivləri, qəsəbələri, eləcə də Abşeron rayonunun sürətlə inkişaf edən ərazilərində su və kanalizasiya şəbəkələrinin genişləndirilməsi nəzərdə tutulur. Bu addım əhalinin sosial rifahının yüksəldilməsinə, sanitar-gigiyenik şəraitin yaxşılaşdırılmasına və qeyri-rəsmi, təhlükəli su istifadəsinin qarşısının alınmasına yönəlib. Yeni şəbəkələrin qurulması ilə yanaşı, mövcud sistemlərin texniki vəziyyətinin yaxşılaşdırılması da proqramın mühüm komponentidir. Bu, həm su itkilərinin azaldılmasına, həm də xidmət keyfiyyətinin artırılmasına imkan verəcəkdir.
Son illərdə intensiv yağıntılar nəticəsində Bakı və Abşeron yarımadasında daşqın və subasma halları ciddi problemə çevrilmişdir. Dövlət Proqramı bu risklərin aradan qaldırılmasını prioritet istiqamət kimi müəyyən edir. Yağış sularının toplanması və ötürülməsi üçün ayrıca drenaj sistemlərinin yaradılması, mövcud kollektorların genişləndirilməsi və təkmilləşdirilməsi şəhər infrastrukturunun dayanıqlığını artıracaqdır. Bu tədbirlər nəqliyyatın fasiləsizliyini təmin etməklə yanaşı, yaşayış binalarına və sosial obyektlərə dəyən zərərlərin qarşısını alacaq, şəhər mühitinin təhlükəsizliyini yüksəldəcəkdir.
Proqram tullantı sularının təmizlənməsi və ətraf mühitə təsirin minimuma endirilməsi məsələlərinə xüsusi diqqət ayırır. Müasir təmizləyici qurğuların inşası və mövcud qurğuların rekonstruksiyası nəticəsində tullantı sularının beynəlxalq ekoloji standartlara uyğun şəkildə təmizlənməsi təmin ediləcəkdir. Bu, Xəzər dənizinin, torpaq və yeraltı su ehtiyatlarının qorunmasına, ümumilikdə regionun ekoloji vəziyyətinin yaxşılaşdırılmasına mühüm töhfə verəcəkdir. Eyni zamanda, təmizlənmiş tullantı sularının təkrar istifadəsi su ehtiyatlarının qorunması baxımından strateji əhəmiyyət daşıyır. Yanvarın 12-də Prezident İlham Əliyevin proqramın müzakirəsi zamanı vurğuladığı kimi, bu sənəd təkcə texniki layihələr toplusu deyil, eyni zamanda ölkənin sosial-iqtisadi prioritetlərini, maliyyə imkanlarını və gələcək inkişaf perspektivlərini uzlaşdıran strateji yol xəritəsidir.
Dövlət Proqramının ən mühüm komponentlərindən biri təxminən 30-a yaxın yeni su anbarının tikintisidir. Bu anbarlar həm içməli su ehtiyatlarının artırılmasına, həm də mövsümi və iqlim risklərinin minimuma endirilməsinə xidmət edəcəkdir. Su anbarlarının yaradılması paytaxt və Abşeron yarımadasının su təhlükəsizliyini uzunmüddətli perspektivdə təmin edən əsas infrastrukturlardan hesab olunur. Bu layihələr miqyasına və maliyyə tutumuna görə ən böyük infrastruktur təşəbbüsləri sırasındadır. Yeni anbarlar mövcud su mənbələrinin yükünü azaldacaq, ehtiyatların idarə edilməsində çevikliyi artıracaq və fövqəladə hallara qarşı əlavə təminat yaradacaqdır. Prezident İlham Əliyevin qeyd etdiyi kimi, bu proqramı yalnız daxili maliyyə imkanları hesabına icra etmək mümkün olardı. Lakin ölkə qarşısında duran digər strateji vəzifələr – Qarabağ və Şərqi Zəngəzurun bərpası, hərbi potensialın gücləndirilməsi, sosial layihələrin icrası – maliyyə resurslarının balanslı bölüşdürülməsini zəruri edir. Məhz bu səbəbdən proqram iki mənbə hesabına maliyyələşdiriləcək: dövlət büdcəsi və xarici maliyyə resursları. Bu yanaşma bir tərəfdən fiskal dayanıqlığı qoruyur, digər tərəfdən isə genişmiqyaslı su layihələrinin vaxtında və keyfiyyətlə icrasına şərait yaradır. Proqram çərçivəsində qarşıya qoyulan mühüm hədəflərdən biri su sayğaclaşdırmasının 100 faizə çatdırılmasıdır. Bu addım su sərfinin dəqiq uçotuna, istehlak mədəniyyətinin formalaşmasına və itkilərin real səbəblərinin müəyyənləşdirilməsinə imkan verəcəkdir. Sayğaclaşdırmanın tam təmin olunması həm vətəndaşlar üçün ədalətli ödəniş mexanizmi yaradacaq, həm də xidmət göstərən qurumların məsuliyyətini və operativliyini artıracaqdır.
Hazırda fasiləsiz içməli su ilə təmin olunan əhalinin payı təxminən 70 faiz təşkil edir. Dövlət Proqramının icrası nəticəsində bu göstəricinin 95 faizə çatdırılması nəzərdə tutulur. Bu, paytaxt regionu üçün keyfiyyətcə yeni mərhələ deməkdir. Bakının, Sumqayıtın, Abşeron rayonunun və ümumilikdə 64 yaşayış məntəqəsinin su təchizatı əhəmiyyətli dərəcədə yaxşılaşacaq. Xüsusilə uzun illər qrafiklə su alan ərazilərdə fasiləsiz və stabil təchizat təmin ediləcəkdir. Proqram çərçivəsində 200 kilometrdən artıq magistral kanalların, eləcə də eyni həcmdə paylayıcı şəbəkələrin tikintisi və yenidən qurulması nəzərdə tutulur. Bu, suyun mənbədən istehlakçıya qədər etibarlı və təhlükəsiz çatdırılmasını təmin edəcəkdir. Yeni və yenilənmiş şəbəkələr müasir texniki standartlara uyğun olacaq, sızma və qəza risklərini minimuma endirəcək, istismar xərclərini azaldacaqdır. Prezident İlham Əliyevin xüsusi vurğuladığı əsas problemlərdən biri su itkilərinin yüksək səviyyəsidir. Hazırda bu sahədə itkilər təxminən 40–45 faiz təşkil edir ki, bu da mövcud su ehtiyatlarından səmərəsiz istifadə deməkdir. Əslində, itkilər aşağı səviyyədə olsaydı, indiki ehtiyatlar belə paytaxt regionunun tələbatını böyük ölçüdə ödəyə bilərdi. Dövlət Proqramı su itkilərinin kəskin azaldılmasını əsas prioritetlərdən biri kimi müəyyən edir. Köhnə şəbəkələrin dəyişdirilməsi, rəqəmsal monitorinq sistemlərinin tətbiqi, operativ nəzarət mexanizmlərinin qurulması bu məqsədə xidmət edəcəkdir. Eyni zamanda gələcək də nəzərə alınır: əhalinin artımı, sənayenin inkişafı və urbanizasiya suya olan tələbatı artıracaq. Bu baxımdan itkilərin azaldılması yalnız cari problemin deyil, uzunmüddətli davamlılığın təminatıdır.
Su itkiləri uzun illərdir ki, su sektorunda əsas problemlərdən biri olaraq qalır. Dövlət Proqramı çərçivəsində su itkilərinin idarə edilməsinin effektiv monitorinq sistemi yaradılacaqdır. Şəbəkələrdə sızmaların erkən aşkarlanması, qeyri-qanuni qoşulmaların qarşısının alınması və balanslaşdırılmış su paylanması bu sistemin əsas məqsədlərindəndir. Bu tədbirlər nəticəsində həm maliyyə itkiləri azalacaq, həm də mövcud su ehtiyatlarından daha səmərəli istifadə olunacaqdır. Dövlət Proqramı Bakı şəhəri və Abşeron yarımadasında su təsərrüfatının keyfiyyətcə yeni mərhələyə keçidini təmin edəcəkdir. Dayanıqlı su təchizatı, ekoloji təhlükəsizlik, rəqəmsal idarəetmə və müasir infrastruktur prinsiplərinə əsaslanan bu proqram paytaxt regionunun uzunmüddətli inkişaf strategiyasının mühüm tərkib hissəsidir. Proqramın icrası nəticəsində Bakı və Abşeron yarımadası daha təhlükəsiz, daha ekoloji təmiz və daha rahat yaşayış məkanına çevriləcəkdir. Prezident İlham Əliyevin rəhbərliyi ilə həyata keçiriləcək bu proqram bir daha göstərir ki, Azərbaycanın inkişaf strategiyası uzunmüddətli planlama, maliyyə dayanıqlığı və ictimai məsuliyyət prinsiplərinə əsaslanır.
Qasımov Səyavuş Kamran oğlu, Avrasiya Universitetinin rektoru, siyasi elmlər üzrə fəlsəfə doktoru, dosent
