Mədəniyyət Nazirliyi və COPAT dahi Azərbaycan bəstəkarı Üzeyir Hacıbəylinin “O olmasın, bu olsun” komediyasının musiqisinin bir hissəsinin və Azərbaycan musiqi irsinin digər nümunələrinin ermənilər tərəfindən mənimsənilməsi ilə bağlı birgə bəyanat yayıb.
Dahi Azərbaycan bəstəkarı Üzeyir Hacıbəylinin “O olmasın, bu olsun” komediyasının musiqisinin bir hissəsi guya erməni bəstəkarı Arno Babacanyanın müəllifi olduğu “Vaqarşabad rəqsi” adı altında “Youtube” platformasında yerləşdirilib.
Qeyd edilən məsələ ilə bağlı aşağıdakı faktları çatdırmaq istəyirik:
Üzeyir Hacıbəyli “O olmasın, bu olsun” musiqili komediyasının (“Komediya”) musiqisini 1911-ci ildə, “Dörd məclisli musiqili komediya” adlı librettosunu 1913-cü ildə yazmışdır. Komediya 1913-cü il oktyabrın 25-də Bakıda H. Z. Tağıyev teatrında səhnələşdirilmiş və ictimaiyyət tərəfindən böyük rəğbətlə qarşılanmışdır. Tamaşanın rejissoru Hüseyn Ərəblinski, dirijoru Müslim Maqomayev olmuşdur. Üzeyir bəyin “O olmasın, bu olsun” komediyasının musiqisinin və librettosunun müəllifi olması ümumqəbuledilmiş faktdır, onu sübut edən çoxsaylı mənbələr, o cümlədən dövrə aid yazılar, tamaşa afişaları, not yazıları və s. sənədlər mövcuddur.
Komediyanın əsasında 1956-cı ildə “Azərbaycanfilm” kinostudiyası tərəfindən eyniadlı film çəkilmişdir. Filmin ssenari müəllifi Sabit Rəhman, rejissoru Hüseyn Seyidzadə, musiqi redaktoru böyük Azərbaycan bəstəkarı Fikrət Əmirovdur.
Musiqinin “Deyirlər ki, toy olacaq” hissəsinin mənimsəməsi ilə bağlı bəzi detalları aşağıda qeyd olunmuşdur:
– erməni bəstəkarı Arno Babacanyan komediyanın bir hissəsini 1982-ci ildə keçmiş SSRİ televiziyasında yayımlanan verilişlərin birində guya özünün müəllifi olduğu “Vaqarşabat rəqsi” adı altında ifa etmiş, həmin ifa sonradan “Youtube” platformasında yerləşdirilmişdir;
– Con Suyan (2009), Endryu Boldi (2016), Aida Avanesyan (2021), Marian Vartapetyan (2021), Raffi Besalyan (2021), Kristina Tokatliyan (2022), Hayk Melikyan və digərləri də komediyanın sözügedən hissəsini “erməni musiqisi” kimi ifa edərək, “Youtube” platformasında yerləşdirmişdir;
– vaxtilə “Soyuzmultfilm” studiyasında istehsal edilmiş “Pyos i kot” adlı cizgi filmində komediyanın məşhur hissəsi – Məşədi İbadın “Gəl xanım, gəl yanıma…” ariyası erməni musiqisi kimi təqdim edilmişdir. Filmin titrlərində bəstəkarın adı Karen Xaçaturyan olaraq qeyd edilmişdir.
Məsələyə Üzeyir Hacıbəylinin ev-muzeyinin direktoru Sərdar Fərəcov münasibət bildirib:
“Üzeyir Hacıbəylinin əsərləri hələ o vaxtlardan erməni və gürcü bəstəkarlarının hədəfində olmuşdur.Belə ki hələ 1919-cu ildə rejissor V.Papazyan Krımda A.Xanjankovun studiyasında “O olmasın,bu olsun” opera filmini çəkməyə başlamışdır.
1924-cü ildə Ermənistan hökuməti Konservatoriya və Opera teatrı qurmaq məqsədilə erməni bəstəkarı A.A.Sependiarovu İrəvana dəvət edirlər.Bu vaxt Üzeyir Hacıbəylinin evində qonaq olan Sependiarov dahi bəstəkardan “O olmasın,bu olsun” operettasının bəzi melodiyalarını yeni yazdığı “Almast” operasında istifadə etməyə icazə verir.Üzeyir bəy buna icazə verir.Bu musiqini özəlləşdirmək istəyən ermənilər guya musiqinin ilk erməni “bəstəkarı” Komitasa məxsus olduğunu qeyd edirlər.Avantürist erməni qüvvələri tərəfindən erməni klassiki kimi qələmə verilən Komitasın heç bir musiqi təhsili yox idi”.
Sərdar Fərəcov rəqsin adının mənşəyinə də aydınlıq gətirib.O qeyd edib ki, Vaqarşabad şəhəri cənubi İraqda yerləşən bir ərazidir.İraqın cənubunda musiqilər, ritmlər, melodiyalar Qafqaz musiqisinə bənzəmir.Onu da qeyd etmək lazımdır ki, “O olmasın, bu olsun” operettası ilk dəfə 2007-ci ildə bəstəkarın ev-muzeyinin təşəbbüsü ilə nəşr olunmuşdur.
“Ermənistan Respublikasının müvafiq dövlət orqanlarından Üzeyir Hacıbəylinin “O olmasın, bu olsun” operettasının yuxarıda qeyd edilən mənimsənilmə hallarının aradan qaldırılmasını, Üzeyir Hacıbəylinin müəllif hüquqlarının bərpa edilməsini, habelə Ermənistan Respublikasının ərazisində və ya onun subyektləri tərəfindən Azərbaycan mədəni irsi, xüsusilə də musiqi irsi nümunələrinin kütləvi şəkildə mənimsənilməsi hallarını təcili surətdə araşdırmağı və aradan qaldırmağı, beynəlxalq hüquqa və daxili milli qanunvericiliyinə uyğun olaraq məsuliyyətə cəlb etməyi, görülmüş tədbirlər barədə ÜƏMT-yə məlumat verməyi tələb edirik”- deyə bəyanatda vurğulanıb.
