Altı aylıq sülh təcrübəsi: yeni reallıq
Prezident İlham Əliyev: “Biz sülh içində yaşamağı öyrənirik”
Azərbaycan ilə ABŞ arasında strateji tərəfdaşlıq və Ağ Evdə paraflanan sülh sazişi Cənubi Qafqaz üçün yeni dövrün başlanğıcıdır. Altı aylıq sülh təcrübəsi göstərir ki, siyasi iradə və beynəlxalq dəstək olduqda uzunmüddətli münaqişələrin həlli mümkündür. ABŞ-ın iştirakı ilə imzalanmış Sülh haqqında Birgə Bəyannamə regionda sabitliyin beynəlxalq çərçivəyə salındığını göstərir. Azərbaycan isə bu yeni mərhələdə həm strateji tərəfdaş kimi ABŞ ilə əməkdaşlığını dərinləşdirir, həm də regionda davamlı sülhün qurulmasına töhfə verir. Bu proses təkcə siyasi hadisə deyil – bu, Cənubi Qafqazın gələcək inkişaf modelini müəyyən edən tarixi dönüş nöqtəsidir. Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin ABŞ-ın Vitse-prezidenti Cey D. Vensin səfəri ilə bağlı səsləndirdiyi fikirlər göstərir ki, bu görüş təkcə diplomatik protokol hadisəsi deyil, məzmun və nəticə baxımından strateji əhəmiyyət daşıyan tarixi mərhələdir.
Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin ABŞ ilə strateji tərəfdaşlıq və Qafqazda sülh prosesi ilə bağlı səsləndirdiyi fikirlər regionun müasir tarixində yeni mərhələnin başlandığını göstərir. Xüsusilə Ermənistan və Azərbaycanın Ağ Evdə Prezident Donald Trampın iştirakı ilə sülh sazişini paraflaması və Sülh haqqında Birgə Bəyannamənin imzalanması Cənubi Qafqaz üçün dönüş nöqtəsi hesab olunur. Prezidentin vurğuladığı kimi, artıq altı aydır ki, region sülh şəraitində yaşayır və tərəflər sülh içində yaşamağı öyrənirlər.
Prezident İlham Əliyevin “dünyanın ən qüdrətli ölkəsi – Amerika Birləşmiş Ştatları ilə strateji tərəfdaş olmaq böyük şərəfdir” fikri Azərbaycan xarici siyasətinin prioritet istiqamətlərini aydın şəkildə ortaya qoyur. ABŞ ilə strateji tərəfdaşlıq təhlükəsizlik sahəsində əməkdaşlığın dərinləşməsi, enerji və nəqliyyat layihələrinin genişlənməsi, investisiya və texnologiya transferi imkanlarının artması, regional sabitliyin beynəlxalq zəmanət altına alınması kimi mühüm nəticələr doğurur. Vaşinqtonla yüksək səviyyəli siyasi dialoq Azərbaycanın beynəlxalq mövqeyini daha da möhkəmləndirir və ölkəni regionun əsas aktorlarından biri kimi ön plana çıxarır.
2025-ci ilin avqustunda Ermənistan və Azərbaycan liderlərinin Ağ Evdə, Prezident Donald Trampın iştirakı ilə sülh sazişini paraflaması Cənubi Qafqaz tarixində mühüm hadisə kimi qiymətləndirilir. Bu addım uzun illər davam edən qarşıdurmanın siyasi həll mərhələsinə keçidini təmin etdi. Beynəlxalq ictimaiyyətin iştirakı ilə sülh prosesinə legitimlik qazandırdı. Tərəflər arasında etimad quruculuğu üçün yeni platforma yaratdı. Prezident Trampın şahid qismində imzaladığı Sülh haqqında Birgə Bəyannamə sənədin beynəlxalq əhəmiyyətini artırdı və prosesə əlavə siyasi çəkidarlıq verdi.
Prezident İlham Əliyevin qeyd etdiyi kimi, artıq altı aydır ki, region sülh şəraitində yaşayır. Bu dövr, hər nə qədər qısa görünsə də, onilliklər davam edən gərginlik fonunda mühüm mərhələdir. Bu altı ay ərzində sərhəddə sabitlik qorunub saxlanılıb. Nəqliyyat və kommunikasiya xətlərinin açılması istiqamətində praktiki addımlar atılıb. İqtisadi əməkdaşlıq imkanları genişlənib və beynəlxalq investorlarda regiona maraq artıb. “Sülh içində yaşamağı öyrənirik” ifadəsi isə xüsusi məna daşıyır. Bu, təkcə siyasi liderlərin deyil, cəmiyyətlərin də yeni reallığa uyğunlaşması prosesini əks etdirir. Sülh yalnız sənədlərlə deyil, gündəlik həyatın normallaşması ilə möhkəmlənir.
Cənubi Qafqaz uzun illər qeyri-sabitlik və münaqişələrlə xarakterizə olunub. Sülh sazişinin paraflanması və Birgə Bəyannamənin imzalanması isə region üçün yeni imkanlar açır: nəqliyyat dəhlizlərinin aktivləşməsi; regional ticarətin artması; enerji və logistika layihələrinin genişlənməsi; xarici investisiyaların artması; humanitar və mədəni əlaqələrin bərpası. Bu proses regionun qlobal iqtisadi sistemə daha dərin inteqrasiyasına şərait yaradır.
Sülh yalnız dövlətlərarası münasibətlərin normallaşması deyil, həm də cəmiyyətlərin düşüncə tərzinin dəyişməsidir. Onilliklər boyu davam edən qarşıdurmadan sonra qarşılıqlı etimadın bərpası zaman tələb edir, ictimai rəy yeni reallığa uyğunlaşmalıdır və əməkdaşlıq mədəniyyəti formalaşmalıdır. Prezident İlham Əliyevin qeyd etdiyi kimi, Vitse-prezident Vensin səfəri imzalanmış Strateji Xartiya və aparılmış danışıqların məzmunu baxımından tarixidir. Strateji Xartiya münasibətləri rəsmi və institusional çərçivəyə salmaqla yanaşı, uzunmüddətli əməkdaşlıq üçün yol xəritəsi rolunu oynayır. Azərbaycan və ABŞ uzun illərdir təhlükəsizlik sahəsində əməkdaşlıq edir. Yeni mərhələdə isə bu əməkdaşlıq daha dərin və koordinasiyalı xarakter alır. Prezident İlham Əliyevin vurğuladığı kimi antiterror əməliyyatları sahəsində iş davam etdiriləcək, regional və qlobal təhlükəsizlik çağırışlarına qarşı birgə fəaliyyət gücləndiriləcək, müdafiə qabiliyyətinin artırılması istiqamətində əməkdaşlıq genişlənəcək. Azərbaycanın coğrafi mövqeyi və regional rolu nəzərə alındıqda, bu əməkdaşlıq həm Cənubi Qafqazın, həm də daha geniş regionun sabitliyi baxımından mühüm əhəmiyyət kəsb edir.
Prezident İlham Əliyevin qeyd etdiyi fakt xüsusi diqqətə layiqdir: Azərbaycan bu gün öz təbii qazı ilə 16 ölkənin enerji təhlükəsizliyini təmin edir. Onların 11-i NATO üzvü və ABŞ-ın müttəfiqidir. Bu, Azərbaycanın Avropanın enerji təhlükəsizliyində əsas oyunçuya çevrildiyini, enerji mənbələrinin şaxələndirilməsində mühüm rol oynadığını, Qərb üçün etibarlı tərəfdaş statusunu möhkəmləndirdiyini göstərir. Enerji əməkdaşlığı artıq yalnız iqtisadi deyil, həm də geosiyasi xarakter daşıyır. Azərbaycanın enerji resursları Avropa və transatlantik məkan üçün strateji əhəmiyyət kəsb edir. Bağlantılar məsələsi də görüşün əsas mövzularından biri olub.
Vitse-prezident Vensin Azərbaycana səfəri və imzalanmış Strateji Xartiya iki ölkə arasında münasibətlərin yeni, daha sistemli və çoxşaxəli mərhələyə keçdiyini göstərir. Təhlükəsizlik, enerji, müdafiə sənayesi, nəqliyyat bağlantıları və süni intellekt kimi strateji sahələrdə əməkdaşlığın genişlənməsi Azərbaycan–ABŞ tərəfdaşlığını daha da möhkəmləndirir. Bu səfər təkcə diplomatik hadisə deyil – bu, Azərbaycan–ABŞ münasibətlərinin gələcək onilliklərini formalaşdıracaq tarixi mərhələdir.
Paşa-zadə Kamal Çingiz oğlu
Qara Qarayev adına Mərkəzi İncəsənət Məktəbinin violonçel ixtisası üzrə müəllimi, Azərbaycan Respublikasının Əməkdar müəllimi
