Suverenlik hər bir xalqın öz siyasi, iqtisadi, mədəni və ictimai həyatını müstəqil şəkildə müəyyən etmək hüququdur. Müstəqil dövlətə sahib olmaq yalnız siyasi status deyil, eyni zamanda xalqın öz taleyinə sahib çıxmasının, milli kimliyini və gələcəyini qorumasının əsas şərtidir. Bu baxımdan Azərbaycan xalqının dövlətçilik tarixi əsrlər boyu formalaşmış zəngin və mürəkkəb bir yolun nəticəsidir. Azərbaycan xalqı müxtəlif tarixi dövrlərdə siyasi parçalanmalar, xarici müdaxilələr, müharibələr və işğallarla üzləşsə də, dövlətçilik ənənələrini qoruyub saxlamağı bacarıb. Qədim və orta əsrlərdə Azərbaycan ərazisində mövcud olmuş dövlətlər xalqımızın siyasi tarixinin mühüm səhifələrini təşkil edir. Sonrakı dövrlərdə də müstəqil dövlətçilik ideyası milli düşüncənin ayrılmaz hissəsi olaraq yaşamaqda davam edib.
Azərbaycan Prezidenti, Müzəffər Ali Baş Komandan İlham Əliyevin 2024-cü il 19 sentyabr tarixli Sərəncamı ilə təsis edilən 20 Sentyabr – Dövlət Suverenliyi Günü Azərbaycan xalqının çoxəsrlik dövlətçilik tarixinin, milli iradəsinin və müstəqil dövlət qurmaq əzminin rəmzi kimi xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Bu gün yalnız təqvimdə qeyd olunan bir tarix deyil, Azərbaycanın öz siyasi taleyini müəyyən etmək hüququnun və dövlət müstəqilliyinin qorunmasının ifadəsidir. Özünün siyasi və mədəni tarixinə, milli dəyərlərinə və taleyinə sahib çıxmaq, müstəqil dövlətini yaratmaq və onu inkişaf etdirmək hər xalqa nəsib olmur. Dövlətçilik ənənəsinin formalaşması uzun və mürəkkəb tarixi prosesin nəticəsidir. Azərbaycan xalqı da əsrlər boyu müxtəlif siyasi, iqtisadi və hərbi sınaqlarla üzləşməsinə baxmayaraq, öz dövlətçilik iradəsini və milli kimliyini qoruyub saxlayıb.
Azərbaycanın dövlətçilik tarixi qədim və zəngin ənənələrə malikdir. Müxtəlif dövrlərdə bu ərazidə yaranmış dövlətlər, siyasi qurumlar və xanlıqlar xalqımızın idarəçilik mədəniyyətinin formalaşmasına mühüm töhfələr verib. XX əsrin əvvəllərində Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin yaradılması isə müasir milli dövlətçilik tariximizin mühüm mərhələlərindən biri oldu. 1918-ci ildə qurulan Cümhuriyyət müsəlman Şərqində parlamentli respublika və demokratik dövlətçilik ənənələrinin inkişafı baxımından mühüm tarixi hadisə idi. Sonrakı dövrdə Azərbaycan öz müstəqilliyini itirsə də, dövlətçilik düşüncəsi və milli istiqlal ideyası xalqın yaddaşından silinmədi. XX əsrin sonlarında baş verən ictimai-siyasi proseslər nəticəsində Azərbaycan yenidən müstəqilliyini bərpa etdi. 1991-ci ildə dövlət müstəqilliyinin elan olunması xalqımızın uzun illər davam edən müstəqillik arzusunun gerçəkləşməsi idi.
Müstəqilliyin əldə olunması ilə yanaşı, onun qorunması və möhkəmləndirilməsi də mühüm vəzifə qarşısında dayanırdı. Dövlət institutlarının formalaşdırılması, hüquqi və siyasi sistemin qurulması, iqtisadi müstəqilliyin möhkəmləndirilməsi və ölkənin ərazi bütövlüyünün təmin edilməsi Azərbaycanın müasir dövlətçilik tarixinin əsas istiqamətlərindən olub. Lakin müstəqil dövlətçiliyin möhkəmləndirilməsi yalnız siyasi və iqtisadi inkişafla məhdudlaşmır. Dövlət suverenliyinin mühüm şərtlərindən biri də ölkənin ərazi bütövlüyünün və konstitusiya quruluşunun təmin edilməsidir. Uzun illər davam edən Qarabağ münaqişəsi Azərbaycanın dövlətçilik tarixində ən mürəkkəb problemlərdən biri olaraq qaldı. Bu məsələ ətrafında hərbi, siyasi və diplomatik proseslər uzun müddət davam etdi.
2020-ci ildə baş vermiş İkinci Qarabağ müharibəsindən sonra Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün bərpası istiqamətində mühüm dəyişikliklər baş verdi. 2023-cü ilin sentyabrında keçirilmiş lokal xarakterli hərbi tədbirlərdən sonra Azərbaycanın bütün ərazisində dövlət suverenliyinin bərpa edildiyi elan olundu. Bu hadisələr ölkənin siyasi və ictimai həyatında yeni mərhələnin başlanğıcı kimi qiymətləndirildi.
20 Sentyabr tarixinin Dövlət Suverenliyi Günü kimi qeyd olunması da məhz dövlətin suverenliyinin əhəmiyyətini vurğulayır. Suverenlik dövlətin öz ərazisində ali hakimiyyətə malik olması, daxili və xarici siyasətini müstəqil şəkildə müəyyənləşdirməsi deməkdir. Dövlət suverenliyi milli iradənin, ərazi bütövlüyünün və müstəqil qərarvermənin əsas dayaqlarından biridir. Bu hadisənin əhəmiyyətini Prezident İlham Əliyev 20 sentyabr 2024-cü ildə Qarabağ Universitetinin müəllim və tələbə heyəti ilə görüşündə çıxış edərkən xüsusi vurğulayıb. Dövlət başçısı həmin çıxışında deyib: “Düz bir il bundan əvvəl qəhrəman Azərbaycan Ordusu dövlət suverenliyini tam bərpa etmişdir. Bir gündən az davam edən antiterror əməliyyatı nəticəsində separatçıların kökü kəsildi, Azərbaycan öz dövlət suverenliyini tam təmin etdi, beynəlxalq hüquq zəfər çaldı və Azərbaycan öz gücünü bir daha göstərdi”. Bu fikirlər 20 Sentyabrın Azərbaycan üçün daşıdığı siyasi və tarixi mənanı ifadə edir. 2023-cü ilin sentyabr hadisələri Azərbaycanın Qarabağ üzərində faktiki nəzarətinin bərpası ilə nəticələndi və ölkənin ərazi bütövlüyü ilə bağlı uzunmüddətli prosesin yeni mərhələsini formalaşdırdı.
Suveren dövlət yalnız sərhədləri və dövlət atributları ilə deyil, həm də güclü institutları, qanunun aliliyi, vətəndaş məsuliyyəti, milli həmrəyliyi və davamlı inkişaf imkanları ilə xarakterizə olunur. Bu baxımdan dövlətçilik yalnız dövlət orqanlarının fəaliyyəti deyil, cəmiyyətin hər bir üzvünün ölkənin gələcəyinə münasibətini də əhatə edən ümumi dəyərdir. Azərbaycan xalqının tarix boyu üzləşdiyi çətinliklər dövlətçilik iradəsinin formalaşmasında mühüm rol oynayıb. İşğallar, siyasi dəyişikliklər, müharibələr və iqtisadi çətinliklərə baxmayaraq, milli kimliyin və müstəqillik düşüncəsinin qorunması xalqın tarixi yaddaşının mühüm hissəsinə çevrilib.
Bu gün Dövlət Suverenliyi Günü dövlət müstəqilliyinin əhəmiyyətini bir daha xatırlamaqla yanaşı, gələcək nəsillər qarşısında məsuliyyətimizi də gündəmə gətirir. Dövlətin davamlılığı yalnız keçmişin qorunması ilə deyil, gələcəyə hesablanmış inkişaf, savadlı və məsuliyyətli vətəndaş cəmiyyəti, güclü institutlar və milli dəyərlərə hörmətlə təmin olunur.
Azərbaycan xalqının tarix boyu qoruyub saxladığı dövlətçilik arzusu bu gün müstəqil dövlətin inkişafı ilə yeni məzmun qazanır. Keçmişin tarixi təcrübəsini öyrənmək, əldə edilmiş nailiyyətləri qorumaq və gələcək nəsillər üçün daha güclü dövlət quruculuğuna töhfə vermək hər bir vətəndaşın mühüm vəzifələrindən biridir. 20 Sentyabr həm də tarixə və dövlətçilik ənənələrinə ehtiram günüdür. Bu tarix Azərbaycan xalqının öz siyasi taleyinə sahib çıxmaq, milli dövlətini qorumaq və gələcək nəsillərə daha güclü dövlət miras qoymaq iradəsini ifadə edir.
Dövlətçilik böyük tarixi sərvətdir. Onu qorumaq, inkişaf etdirmək və gələcək nəsillərə ötürmək hər bir vətəndaşın üzərinə düşən mühüm məsuliyyətdir. Dövlət Suverenliyi Günü bu məsuliyyəti dərk etmək, tariximizi xatırlamaq və müstəqil Azərbaycanın gələcəyinə töhfə verməyin əhəmiyyətini bir daha vurğulamaq üçün əlamətdar gündür. Bu əlamətdar gün dövlətimizin suverenliyinin möhkəmləndirilməsi, ölkəmizin davamlı inkişafı və gələcək nəsillərin firavanlığı naminə görülən işlərin əhəmiyyətini bir daha diqqətə çatdırır.
Paşa-zadə Kamal Çingiz oğlu
Qara Qarayev adına Mərkəzi İncəsənət Məktəbinin violonçel ixtisası üzrə müəllimi, Azərbaycan Respublikasının Əməkdar müəllimi
