Azərbaycan–Özbəkistan münasibətləri yalnız iki dövlət arasındakı dostluq və tərəfdaşlıq nümunəsi deyil, həm də Türk dünyasının birlik və həmrəyliyinin möhkəmlənməsinə, regional sabitliyin və iqtisadi inteqrasiyanın gücləndirilməsinə xidmət edən mühüm strateji amildir. Azərbaycan və Özbəkistan Türk dünyasının siyasi, iqtisadi və mədəni potensialının daha da gücləndirilməsini, türk dövlətləri arasında inteqrasiyanın dərinləşdirilməsini və ortaq dəyərlərin gələcək nəsillərə ötürülməsini mühüm prioritetlərdən biri kimi qəbul edir. Eyni zamanda, Azərbaycanın Mərkəzi Asiya ölkələri ilə, xüsusilə Özbəkistanla münasibətlərinin dinamik inkişafı regionlararası əlaqələrin genişlənməsinə və yeni əməkdaşlıq imkanlarının yaranmasına mühüm zəmin yaradır. Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin Özbəkistanın Milli İnformasiya Agentliyinə verdiyi müsahibədə səsləndirdiyi fikirlər Azərbaycan–Özbəkistan münasibətlərinin mahiyyətini və gələcək perspektivlərini aydın şəkildə ortaya qoyur. Dövlət başçısının vurğuladığı kimi, iki ölkə arasında münasibətlər yalnız ikitərəfli əlaqələrlə məhdudlaşmır. Azərbaycan və Özbəkistan regional və beynəlxalq platformalarda bir-birini dəstəkləyən, ortaq maraqları müdafiə edən və Türk dünyasının birliyinin möhkəmləndirilməsinə töhfə verən iki qardaş dövlət kimi çıxış edir. Bu münasibətlərin əsasını ilk növbədə xalqlarımızı birləşdirən tarixi, mədəni və mənəvi bağlar təşkil edir. Azərbaycan və Özbəkistan xalqları əsrlər boyu eyni sivilizasiya məkanında yaşamış, oxşar adət-ənənələri, zəngin ədəbi və mədəni irsi bölüşmüşlər. Bu ümumi irs müasir dövrdə dövlətlərarası münasibətlərin inkişafı üçün möhkəm mənəvi zəmin yaradır.
Azərbaycan və Özbəkistan arasında əlaqələrin hazırkı səviyyəsi uzun illər ərzində formalaşmış qarşılıqlı etimadın nəticəsidir. İki ölkənin rəhbərləri arasında mövcud siyasi dialoq münasibətlərin bütün istiqamətlər üzrə inkişafına mühüm stimul verir. Azərbaycanın xarici siyasətində Mərkəzi Asiya dövlətləri ilə münasibətlərin inkişafı xüsusi yer tutur. Özbəkistan isə bu siyasətdə mühüm tərəfdaşlardan biridir. Ölkələr arasında siyasi əlaqələrin yüksək səviyyəsi iqtisadiyyat, investisiya, nəqliyyat, logistika, enerji, kənd təsərrüfatı, təhsil, elm və mədəniyyət kimi çoxsaylı sahələrdə əməkdaşlığın genişlənməsinə imkan yaradıb.
Azərbaycan və Özbəkistanın bir-birini beynəlxalq təşkilatlarda dəstəkləməsi də münasibətlərin mühüm xüsusiyyətlərindən biridir. Prezident İlham Əliyevin “iki qardaş ölkənin bütün məsələlərdə bir-birini daim dəstəkləməsi” barədə fikri məhz bu qarşılıqlı etimadın siyasi ifadəsidir. Belə dəstək həm ikitərəfli münasibətlərin möhkəmlənməsinə, həm də Türk dövlətləri arasında həmrəyliyin güclənməsinə xidmət edir.
Azərbaycan–Özbəkistan münasibətlərində Türk Dövlətləri Təşkilatı çərçivəsində əməkdaşlıq xüsusi əhəmiyyət daşıyır. TDT yalnız siyasi və iqtisadi əməkdaşlıq platforması deyil, eyni zamanda ortaq tarixə, dilə, mədəniyyətə və mənəvi dəyərlərə malik xalqları bir araya gətirən strateji birlikdir. Azərbaycan və Özbəkistan TDT-nin gücləndirilməsində fəal rol oynayan dövlətlərdəndir. Qəbələdə keçirilmiş TDT Dövlət Başçıları Şurasının 12-ci Zirvə Görüşü də təşkilatın gələcək inkişaf istiqamətlərinin müəyyənləşdirilməsi baxımından əhəmiyyətli hadisə kimi qiymətləndirilir. Zirvə çərçivəsində siyasi, iqtisadi, nəqliyyat, təhlükəsizlik və digər sahələrdə əməkdaşlığın genişləndirilməsi məsələləri müzakirə olunub.
TDT-nin inkişafı Türk dünyasının beynəlxalq münasibətlər sistemində daha fəal və təsirli aktora çevrilməsi baxımından mühüm əhəmiyyət daşıyır. Azərbaycan və Özbəkistanın bu prosesə verdiyi töhfələr isə xüsusilə diqqətəlayiqdir. Hər iki ölkə təşkilatı yalnız dövlətlərarası əməkdaşlıq mexanizmi kimi deyil, ortaq tarixi və mədəni irsin gələcək nəsillərə ötürülməsi üçün mühüm platforma kimi qəbul edir. Bu baxımdan TDT çərçivəsində siyasi dialoqun dərinləşdirilməsi ilə yanaşı, iqtisadi əlaqələrin genişləndirilməsi, nəqliyyat dəhlizlərinin inkişafı, təhsil və elm sahəsində mübadilələrin artırılması, mədəni-humanitar layihələrin həyata keçirilməsi də xüsusi əhəmiyyət daşıyır.
Son illərdə Azərbaycanın Mərkəzi Asiya ölkələri ilə münasibətlərində nəzərəçarpacaq dinamika müşahidə olunur. Bu əlaqələr artıq yalnız ikitərəfli əməkdaşlıq çərçivəsində deyil, daha geniş regional və geosiyasi perspektivdə nəzərdən keçirilir. Azərbaycan ilə Mərkəzi Asiya dövlətlərini birləşdirən tarixi və mədəni yaxınlıq bu əməkdaşlığın mühüm dayaqlarından biridir. Bununla yanaşı, müasir dövrün reallıqları ölkələr qarşısında yeni iqtisadi, nəqliyyat, enerji və təhlükəsizlik imkanları yaradır. Azərbaycanın Mərkəzi Asiya dövlətləri ilə əlaqələrinin müttəfiqlik və strateji tərəfdaşlıq səviyyəsinə yüksəlməsi regional əməkdaşlığın yeni modelinin formalaşmasına şərait yaradır. Bu model qarşılıqlı hörmət, suverenliyə və ərazi bütövlüyünə dəstək, iqtisadi maraqların uzlaşdırılması və uzunmüddətli tərəfdaşlıq prinsiplərinə əsaslanır.
Azərbaycan və Özbəkistanın münasibətlərinin inkişafı bütövlükdə Türk dünyasının gələcəyi üçün mühüm əhəmiyyət kəsb edir. Türk dövlətləri arasında əməkdaşlığın dərinləşməsi həm iqtisadi potensialın birləşdirilməsinə, həm də beynəlxalq məsələlərdə daha koordinasiyalı mövqenin formalaşmasına imkan yaradır. Bu prosesdə Azərbaycan və Özbəkistanın rolu xüsusilə böyükdür. Azərbaycanın Cənubi Qafqazda, Özbəkistanın isə Mərkəzi Asiyada tutduğu mövqe onların regional əməkdaşlığın əsas dayaqlarından birinə çevrilməsinə imkan verir.
Azərbaycan və Özbəkistan arasındakı münasibətlər müasir beynəlxalq münasibətlər sistemində uğurlu qardaşlıq və strateji tərəfdaşlıq nümunələrindən biridir. Bu əlaqələrin gücü yalnız dövlət başçıları arasında siyasi dialoqla deyil, iki xalqı birləşdirən tarixi, mədəni və mənəvi bağlarla şərtlənir. Prezident İlham Əliyevin müsahibəsində səsləndirdiyi fikirlər göstərir ki, Azərbaycan–Özbəkistan münasibətlərinin gündəliyi getdikcə genişlənir. İki ölkə arasında siyasi qarşılıqlı dəstək, iqtisadi əməkdaşlıq, nəqliyyat-logistika imkanlarının inkişafı, təhsil və mədəniyyət sahəsində əlaqələrin genişləndirilməsi ümumi strateji maraqlara xidmət edir.
Paşa-zadə Kamal Çingiz oğlu
Qara Qarayev adına Mərkəzi İncəsənət Məktəbinin violonçel ixtisası üzrə müəllimi, Azərbaycan Respublikasının Əməkdar müəllimi
