Füzuli rayonu, Azərbaycanın cənub-qərb sərhədində yerləşən və tarixi keçmişi ilə zəngin diyardır. Bu rayon, yalnız coğrafi mövqeyi ilə deyil, eyni zamanda mədəni irsi və təbiətinin gözəlliyi ilə də seçilir. Burada hər bir daş, tarixə şahidlik edən bir məşhur yazıdır. Rayonun tarixi, müstəqil bir xalqın əzmini, mədəniyyətinin zənginliyini, dövrü ilə uzlaşan dəyərlərini özündə cəmləşdirir. Yerləşdiyi coğrafi mövqe etibarilə Füzuli rayonu hər zaman strateji əhəmiyyətə malik olmuşdur. Füzuli rayonu, Cəbrayıl, Xocavənd, Ağdam və Beyləqan rayonları ilə qonşudur. Rayon, müxtəlif relyef formaları ilə zəngindir, dağlar, düzənliklər və çaylarla əhatə olunmuşdur. Füzuli rayonu, 1993-cü ilin avqustunda Ermənistan silahlı qüvvələri tərəfindən işğal olunmuşdur. İşğal dövründə yüzlərlə insan həlak oldu, rayonun əhalisi məcburi köçkün vəziyyətinə düşərək ölkənin müxtəlif ərazilərinə səpələndi. Ermənistanın işğalı nəticəsində, Füzuli əhalisi ağır humanitar böhran yaşadı. Tarixi abidələr, mədəni irs və infrastruktura ciddi ziyan vuruldu. Rayonda olan məscidlər, məktəblər, tarixi və mədəniyyət abidələri dağıdıldı və yer üzündən silindi.
2020-ci ildə baş vermiş 44 günlük müharibə, Füzuli rayonunun azad edilməsi ilə nəticələndi. Füzuli rayonunun azad olunması, təkcə tarixi bir zəfər deyil, eyni zamanda, Azərbaycanın müstəqilliyi və ərazi bütövlüyü uğrunda mübarizənin yeni bir mərhələsini simvolizə edir. Prezident İlham Əliyevin 31 iyul 2023-cü il tarixli sərəncamı ilə Azərbaycan Respublikasının işğaldan azad edilmiş əraziləri üzrə şəhər günlərinin təsis edilməsi qərara alınmışdır. Bu sərəncama əsasən, 17 oktyabr Füzuli şəhəri günü kimi müəyyənləşdirilmişdir. Füzuli şəhəri günü, yalnız şəhərin azadlığına həsr olunmuş bir gün deyil, eyni zamanda, Füzuli rayonunun sakinlərinin, eləcə də, bütün Azərbaycanın müstəqillik və ərazi bütövlüyü uğrunda mübarizəsinin bir bayramıdır. Azad edilən ərazilərdə həyata keçirilən Böyük Qayıdış Proqramı çərçivəsində, Füzuli rayonu üçün uzunmüddətli planlar hazırlanmış, burada yaşayacaq insanların rahat həyat şəraitinin yaradılması məqsədini güdən bir sıra layihələr həyata keçirilməyə başlanmışdır. Proqramın birinci mərhələsinin sonunda, yəni 2026-cı ilin sonunda, Füzuli rayonunda 22 min insanın yaşayacağı planlaşdırılır. Ümumilikdə, Qarabağ və Şərqi Zəngəzur bölgələrində isə bu proqram çərçivəsində 140 min insanın yeni yaşayış yerlərinə köçürülməsi gözlənilir. Bu təşəbbüs, yalnız insanları öz torpaqlarına qaytarmaq məqsədini güdmür, eyni zamanda bölgənin iqtisadi, sosial və mədəni inkişafını təmin etməyə yönəlmişdir. Böyük Qayıdış Proqramı, azad olunmuş ərazilərin bərpasını, infrastrukturların qurulmasını və orada yaşayan insanların həyat şəraitinin yaxşılaşdırılmasını nəzərdə tutur.
Füzuli rayonunun bərpası və inkişafı yalnız Azərbaycanın deyil, həm də beynəlxalq əməkdaşlığın simvoludur. Özbəkistan Respublikasının Prezidenti Şavkat Mirziyoyevin şəxsi təşəbbüsü ilə işğaldan tam azad olunmuş Füzulidə müasir məktəb inşa olunmuşdur. Bu məktəb, gələcək nəsillərin təhsili və inkişafı üçün yeni imkanlar yaradacaq. Eyni zamanda, Qazaxıstan Prezidentinin təşəbbüsü ilə Füzuli şəhərində qazax xalqının böyük oğlu Kurmanqazı adına Uşaq Yaradıcılıq Mərkəzi yaradılmışdır. Bu mərkəz, iki xalq arasında dostluğun rəmzi olmaqla yanaşı, həm də mədəni mübadiləni gücləndirərək, gənclərin yaradıcılıq potensialını inkişaf etdirmək məqsədini güdür.
Prezident, Müzəffər Ali Baş Komandan İlham Əliyev, Füzuli rayonuna bir neçə dəfə səfər edərək burada həyata keçirilən bərpa işlərini və inkişaf layihələrini yaxından izləyib. Dövlət başçısı səfərləri zamanı Füzuli rayonunun bərpası istiqamətində atılan addımları yüksək qiymətləndirmiş, regionun inkişafında dövlətin dəstəyi və beynəlxalq əməkdaşlığın əhəmiyyətini vurğulamışdır. O, Füzulinin yalnız müstəqil Azərbaycanın deyil, eyni zamanda, regionda sülhün və sabitliyin nişanəsi olduğunu bildirib. Eyni zamanda, Prezidentin Füzuli rayonuna səfərləri, burada yaşayan insanların əhval-ruhiyyəsini yüksəldərək, onlara işğaldan azad olunmuş torpaqlarında daha yaxşı bir gələcək qurmağı vəd edir. Hər bir səfər, regionun inkişafının əhəmiyyətini və azad olunmuş ərazilərin bərpasında cəmiyyətin birlik və bərabərliyinin rolunu ön plana çıxarır.
Vətən müharibəsinin Füzuli səhifəsini erməni vandalizminin sonu, Füzuli rayonda yeni dövrünün başlanğıcı kimi qiymətləndirmək olar. Ölkə Prezidenti cənab İlham Əliyev 2023-cü ilin oktyabr ayının 17-də, “Füzuli Şəhəri Günü”ndə bu şəhərə köçmüş sakinlər və rayon ictimaiyyətinin nümayəndələri ilə görüşü zamanı etdiyi çıxışında bu vacib məsələyə toxunaraq bildirdi ki, füzulililərin gənc nəslinin də öz doğma torpağına gəlməyə qərar verməsi son dərəcə qürurverici haldır və həqiqətən də böyük hadisədir.
Bu gün Füzulinin timsalında bütün dünya erməni vandallığının nə demək olduğunu aydın şəkildə görür. Azərbaycan isə artıq öz ərazilərini yenidən qurur və bu torpaqlara yeni həyat verir.
Niyaməddin Əsgərov,
YAP Beyləqan rayon təşkilatının sədr müavini
