XXI əsr informasiya-kommunikasiya texnologiyalarının sürətli inkişafı ilə xarakterizə olunur. Rəqəmsallaşma ictimai münasibətlərin strukturunu dəyişmiş, informasiya istehsalı və istehlakını qlobal miqyasda əlçatan etmişdir. Sosial media artıq yalnız ünsiyyət vasitəsi deyil, ictimai rəyin formalaşdırılması, ideoloji təsir və sosial davranış modellərinin istiqamətləndirilməsi mexanizminə çevrilmişdir. Bu baxımdan sosial medianın təsirlərinin elmi əsaslarla qiymətləndirilməsi xüsusi əhəmiyyət daşıyır.
Sosial medianın müsbət tərəfləri danılmazdır. İnformasiyaya çıxış imkanlarının genişlənməsi, vətəndaş fəallığının artması, maariflənmə prosesinin sürətlənməsi və gənclərlə birbaşa kommunikasiya imkanları müasir dövrün reallığıdır. Bu gün mən də sosial şəbəkələrdən istifadə edirəm. Hesab edirəm ki, sosial mediada olmaq gənclərə daha yaxın olmaq, onların istəklərini, düşüncələrini və problemlərini yaxından bilmək üçün mühüm fürsətdir. Gənclərin olduğu məkanda olmaq onları düzgün istiqamətləndirmək baxımından vacibdir. Təsadüfi deyil ki, UNESCO media və informasiya savadlılığını müasir inkişafın əsas komponentlərindən biri kimi qiymətləndirir.
Lakin sosial medianın mənfi tərəfləri də kifayət qədər ciddidir. Xüsusilə bəzi platformalarda saatlarla canlı yayımlar açaraq heç bir maarifləndirici və ya ictimai dəyəri olmayan fəaliyyətlərin nümayiş etdirilməsi, bunun müqabilində maddi qazanc əldə edilməsi gənclərdə zəhmətsiz qazanc psixologiyası formalaşdırır. Bu isə uzunmüddətli perspektivdə tənbəllik meyllərini gücləndirə və əmək dəyərlərini zəiflədə bilər.
Eyni zamanda sosial şəbəkələrdə onlayn mərc və qumar oyunlarının geniş şəkildə təşviq olunması ciddi təhlükə yaradır. Bu cür fəaliyyətlər gənclərdə asılılıq formalaşdırır, sosial və maddi problemlərə yol açır. Bundan əlavə, zərərli vərdişləri, qeyri-sağlam həyat tərzini və etik normalara zidd davranışları təbliğ edən istifadəçilərin artması narahatedici haldır. Sosial mediada məşhur olan şəxslər məsuliyyətli davranmalı, cəmiyyətə müsbət nümunə təqdim etməlidirlər.
Milli-mənəvi dəyərlərin qorunması rəqəmsal mühitdə xüsusi həssaslıq tələb edir. Ana dilinin saflığı, ailə institutunun möhkəmliyi, mədəni və dini irsin düzgün təqdimatı prioritet istiqamətlər olmalıdır. Rəqəmsal maariflənmə yalnız texniki bacarıq deyil, həm də tənqidi düşüncə və informasiya məsuliyyəti deməkdir. Media savadlılığının tədris proqramlarına daxil edilməsi və ailə nəzarət mexanizmlərinin gücləndirilməsi bu baxımdan zəruridir.
Beynəlxalq təcrübə göstərir ki, sosial medianın tənzimlənməsi hüquqi və maarifləndirici mexanizmlərin paralel tətbiqini tələb edir. Almaniya sosial şəbəkələrdə nifrət nitqi və qanunsuz məzmunla bağlı sərt qanunvericilik tətbiq edir və platformalar müəyyən edilmiş müddətdə qanunsuz kontenti silməyə borcludur. Türkiyə sosial media şirkətlərinin ölkə daxilində rəsmi nümayəndəlik açmasını və dövlət orqanları ilə əməkdaşlıq etməsini tələb edir. Fransa isə məktəblərdə media savadlılığı və rəqəmsal təhlükəsizlik mövzularını tədris proqramına daxil etmişdir.
Bu təcrübələr göstərir ki, sosial medianın idarə olunması kompleks yanaşma tələb edir. Dövlət, cəmiyyət və ailə birgə fəaliyyət göstərməli, rəqəmsal mühitdə sağlam informasiya məkanı formalaşdırılmalıdır. Sosial media vasitədir və onun hansı istiqamətdə istifadə olunması bizim seçimimizdən asılıdır. Əgər biz bu platformaları maarifləndirmə, milli-mənəvi dəyərlərin təbliği və sağlam həyat tərzinin təşviqi üçün istifadə etsək, sosial media inkişaf alətinə çevriləcəkdir. Əks halda isə o, gənc nəslin formalaşmasına mənfi təsir göstərən faktora çevrilə bilər.
Milli Məclisin deputatı Ceyhun Məmmədov
