Nizami Gəncəvi Beynəlxalq Mərkəzi tərəfindən təşkil edilən Qlobal Bakı Forumu artıq uzun illərdir ki, qlobal problemlərin müzakirə edildiyi nüfuzlu beynəlxalq platformalardan biri kimi tanınır. Bu forumda müxtəlif ölkələrin sabiq və hazırkı dövlət və hökumət başçıları, siyasətçilər, alimlər və beynəlxalq təşkilatların nümayəndələri iştirak edirlər. Forumun əsas məqsədi dünya siyasətində mövcud problemlərin müzakirəsi, dövlətlər arasında dialoqun inkişaf etdirilməsi və qlobal çağırışların həlli yollarının axtarılmasıdır. 12 mart 2026-cı ildə Bakıda keçirilən XIII Qlobal Bakı Forumu da məhz bu baxımdan xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Müasir dövrdə beynəlxalq münasibətlər sistemində ciddi transformasiya baş verir. Qlobal güc balansı dəyişir, regional münaqişələr artır və yeni təhlükəsizlik riskləri meydana çıxır. Belə bir şəraitdə beynəlxalq dialoq və əməkdaşlıq platformaları xüsusi əhəmiyyət kəsb edir. Prezident İlham Əliyev tərəfindən XIII Qlobal Bakı Forumu çərçivəsində səsləndirilən fikirlər müasir beynəlxalq münasibətlər sistemində təhlükəsizlik və sabitlik məsələlərinin nə qədər önəmli olduğunu bir daha göstərdi. “Keçid dövründə olan dünyada fikir ayrılıqlarının aradan qaldırılması” mövzusunda keçirilən forum qlobal miqyasda siyasi, iqtisadi və təhlükəsizlik məsələlərinin müzakirə olunduğu mühüm platformalardan biridir. Dünyanın sürətlə dəyişdiyi, yeni siyasi və geosiyasi reallıqların formalaşdığı bir dövrdə dövlətlərin əsas prioritetlərinin yenidən müəyyənləşdirilməsi zərurəti yaranır.
Prezident İlham Əliyev çıxışında dünyanın keçid dövründə olduğunu xüsusi vurğuladı. Bu keçid dövrü bir neçə mühüm amillə xarakterizə olunur: geosiyasi rəqabətin artması, regional münaqişələrin çoxalması, iqtisadi qeyri-sabitlik, enerji və ərzaq təhlükəsizliyi problemləri və texnoloji və informasiya təhlükəsizliyi çağırışları. Bu faktorlar beynəlxalq münasibətlər sistemində qeyri-müəyyənliyi artırır. Bir çox ölkələr uzun illər ərzində qurduqları iqtisadi və sosial inkişaf modelinin təhlükə altına düşdüyünü müşahidə edirlər. Buna görə də dövlətlər öz milli təhlükəsizlik strategiyalarını yenidən nəzərdən keçirməyə məcbur qalırlar.
Dövlət başçısı İlham Əliyevin çıxışında xüsusi vurğulanan məqamlardan biri də təhlükəsizlik və sabitliyin inkişafın əsas şərti olmasıdır. Həqiqətən də tarix göstərir ki, sabitlik və təhlükəsizlik olmayan ölkələrdə iqtisadi inkişaf, sosial rifah və siyasi sabitlik uzunmüddətli ola bilməz. Müasir dünyada dövlətlərin inkişafı aşağıdakı əsas amillərdən asılıdır: daxili siyasi sabitlik, güclü təhlükəsizlik sistemi, müdafiə qabiliyyəti, regional əməkdaşlıq və beynəlxalq tərəfdaşlıq. Bu amillər olmadan iqtisadi layihələrin həyata keçirilməsi, investisiyaların cəlb edilməsi və sosial inkişafın təmin edilməsi çətinləşir.
Cənubi Qafqaz regionu tarixən geosiyasi baxımdan həssas bölgələrdən biri olub. Bu region müxtəlif siyasi maraqların toqquşduğu strateji məkan hesab olunur. Son illərdə regionda yeni geosiyasi reallıqlar formalaşsa da, təhlükəsizlik və sabitliyin qorunması hələ də əsas prioritetlərdən biridir. Region ölkələri arasında əməkdaşlıq və dialoq sabitliyin möhkəmləndirilməsi üçün vacib amillərdən hesab olunur. Azərbaycan bu istiqamətdə regional əməkdaşlıq layihələrinin təşəbbüskarı kimi çıxış edir. Enerji, nəqliyyat və logistika sahələrində həyata keçirilən beynəlxalq layihələr regionda iqtisadi inteqrasiyanı gücləndirməklə yanaşı, sabitliyin möhkəmlənməsinə də töhfə verir.
Müasir dünyada təhlükəsizlik problemləri artıq yalnız bir ölkənin və ya regionun problemi deyil. Terrorizm, kiber təhlükələr, iqlim dəyişiklikləri, enerji böhranları və miqrasiya kimi problemlər qlobal xarakter daşıyır. Bu səbəbdən də dövlətlər arasında əməkdaşlıq və kollektiv yanaşma xüsusi əhəmiyyət kəsb edir. Prezident İlham Əliyevin çıxışında vurğuladığı kimi, dövlətlər öz səylərini birləşdirməli və ümumi təhlükəsizlik sisteminin gücləndirilməsi istiqamətində fəaliyyət göstərməlidirlər.
Müasir beynəlxalq münasibətlər sistemində regional təhlükəsizlik hər bir dövlət üçün strateji əhəmiyyət daşıyır. Dövlətlərin sabit inkişafı, iqtisadi tərəqqisi və siyasi sabitliyi birbaşa təhlükəsizlik mühitindən asılıdır. Bu baxımdan Azərbaycan üçün regional təhlükəsizlik məsələsi hər zaman dövlət siyasətinin əsas istiqamətlərindən biri olub. Prezident İlham Əliyev dəfələrlə beynəlxalq forumlarda çıxışlarında qeyd edib ki, Azərbaycanın əsas prioritetlərindən biri suverenliyin və ərazi bütövlüyünün təmin edilməsi, regionda sabitliyin bərqərar olunması və uzunmüddətli sülhün əldə edilməsidir. Azərbaycanın yerləşdiyi Cənubi Qafqaz regionu geosiyasi baxımdan strateji əhəmiyyətə malikdir. Region Avropa ilə Asiyanı birləşdirən mühüm nəqliyyat və enerji dəhlizlərinin kəsişdiyi ərazidə yerləşir. Buna görə də burada təhlükəsizlik və sabitlik yalnız regional deyil, həm də beynəlxalq əhəmiyyət daşıyır. Uzun illər ərzində regionda mövcud olan münaqişələr təhlükəsizlik sisteminə ciddi təsir göstərmişdir. Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün pozulması və torpaqların işğal altında qalması ölkənin təhlükəsizlik gündəliyinin əsas məsələlərindən biri idi. Prezident İlham Əliyevin vurğuladığı kimi, işğal dövründə Azərbaycan üçün əsas prioritet sülhə nail olmaq və suverenliyin bərpa edilməsi idi. Bu məqsəd dövlət siyasətinin bütün istiqamətlərində öz əksini tapmışdı.
Azərbaycanın suverenliyinin və ərazi bütövlüyünün bərpası asan və qısa müddətdə əldə edilən nəticə deyildi. Bu proses təxminən otuz il davam edən siyasi, diplomatik və hərbi səylərin nəticəsi idi. Azərbaycan beynəlxalq hüquqa əsaslanaraq öz mövqeyini müdafiə etmişdir. Xüsusilə Birləşmiş Millətlər Təşkilatı tərəfindən qəbul edilən sənədlər Azərbaycanın ərazi bütövlüyünü tanıyırdı. Bundan əlavə, BMT Nizamnaməsi dövlətlərin özünü müdafiə hüququnu tanıyır. Nizamnamənin 51-ci maddəsinə əsasən hər bir dövlət öz ərazi bütövlüyünü və suverenliyini qorumaq məqsədilə özünü müdafiə etmək hüququna malikdir. Azərbaycan da məhz bu beynəlxalq hüquqi çərçivəyə uyğun şəkildə hərəkət etmiş və suverenliyinin bərpası istiqamətində addımlar atmışdır.
XIII Qlobal Bakı Forumunda Prezident İlham Əliyevin səsləndirdiyi fikirlər müasir beynəlxalq münasibətlər sistemində təhlükəsizlik və sabitliyin nə qədər mühüm rol oynadığını bir daha göstərdi. Keçid dövründə olan dünya yeni çağırışlarla üzləşir və bu çağırışlara cavab vermək üçün dövlətlərin birgə fəaliyyəti zəruridir. Təhlükəsizlik, sabitlik və güclü müdafiə sistemi olmadan iqtisadi və sosial inkişafın davamlı olması mümkün deyil. Buna görə də hər bir ölkə öz milli təhlükəsizlik strategiyasını gücləndirməli, regional və beynəlxalq əməkdaşlığa xüsusi diqqət yetirməlidir. Məhz bu yanaşma dünya ölkələri arasında etimadın möhkəmlənməsinə, fikir ayrılıqlarının aradan qaldırılmasına və daha sabit beynəlxalq mühitin formalaşmasına xidmət edə bilər.
Paşa-zadə Kamal Çingiz oğlu
Qara Qarayev adına Mərkəzi İncəsənət Məktəbinin violonçel ixtisası üzrə müəllimi, Azərbaycan Respublikasının Əməkdar müəllimi
