Prezident İlham Əliyev: “Türk Dövlətləri Təşkilatı hazırda böyük potensiala malikdir. Azərbaycan daim bu qurumu gücləndirməyə sadiq olub”
Son onilliklərdə beynəlxalq münasibətlər sistemində regional təşkilatların rolu əhəmiyyətli dərəcədə artıb. Bu kontekstdə Türk dünyasını birləşdirən və ortaq dil, mədəniyyət, tarix və maraqlara əsaslanan Türk Dövlətləri Təşkilatı (TDT) böyük potensiala malikdir. Təşkilatın təkamülü, Azərbaycanın bu quruma olan sadiqliyi və xüsusilə Türkiyə ilə strateji ittifaqı, Türk dünyasının gələcəyinə yönəlik mühüm imkanlar açır.
Türk Dövlətləri Təşkilatının əsası 1992-ci ildə müstəqil türk dövlətləri arasında zirvə görüşləri ilə qoyulub. İlk mərhələdə bu görüşlər məsləhətləşmə xarakteri daşıyırdı və əsas məqsəd ortaq tarix, dil və mədəniyyət əsasında əməkdaşlıq idi. 2009-cu ildə Naxçıvan Zirvəsində Türk Şurası (Türkdilli Dövlətlərin Əməkdaşlıq Şurası) yaradıldı. Bu mərhələ TDT-nin institusional əsaslarının qurulması baxımından dönüş nöqtəsi oldu. 2021-ci ildə isə təşkilat öz inkişafının yeni mərhələsinə qədəm qoyaraq Türk Dövlətləri Təşkilatı adını aldı və bu, onun beynəlxalq aləmdə daha ciddi oyunçuya çevrilməsi demək idi.
Azərbaycan müstəqilliyini bərpa etdikdən sonra daim türk dünyası ilə əlaqələrin möhkəmləndirilməsinə önəm verib. TDT-nin fəal üzvü kimi, Azərbaycan bu təşkilatın həm təşəbbüskarlarından biri, həm də əsas hərəkətverici qüvvələrindən biridir. Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyev dəfələrlə vurğulamışdır ki, Türk dünyası Azərbaycanın xarici siyasətində prioritet istiqamətlərdən biridir. Azərbaycanın iqtisadi potensialı, geostrateji mövqeyi və mədəni irsi, onu TDT daxilində təbii liderlərdən birinə çevirir.
Qlobal miqyasda geosiyasi konfiqurasiyaların dəyişdiyi, yeni ittifaqların formalaşdığı bir dövrdə Türk Dövlətləri Təşkilatı (TDT) Türk dünyasının birliyi, gücü və gələcəyi üçün strateji platformaya çevrilməkdədir. Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin “Əl-Ərəbiyyə” telekanalına verdiyi müsahibəsində vurğuladığı kimi, TDT hazırda böyük potensiala malikdir və Azərbaycan bu qurumun gücləndirilməsinə daim sadiq qalıb: “Bu, bir növ məşvərətçi qrup, şura, ölkələr qrupu kimi fəaliyyətə başlayıb, sonra isə transformasiya edib. O, böyük potensiala malikdir. Türkiyə ilə bizim çox sıx münasibətlərimiz var və bu münasibətlər hazırda 2021-ci ildə Şuşada Prezident Ərdoğanla imzaladığımız, bizi hərbi və siyasi müttəfiqlər edən Bəyannaməyə əsaslanır. Bu, hüquqi cəhətdən təkcə hər iki ölkə üçün deyil, bütün Türk dünyası üçün mühüm amildir. Keçən il biz Özbəkistanla müttəfiqlik münasibətləri haqqında Müqavilə imzaladıq. Həmçinin Türk Dövlətləri Təşkilatının digər üzvləri ilə bizim strateji tərəfdaşlıq müqavilələrimiz və ya bəyannamələrimiz var. Beləliklə, bu, böyük potensialdır”. Prezident İlham Əliyevin müsahibədə verdiyi bu mesajlar Azərbaycanın Türk dünyasına verdiyi yüksək siyasi dəyəri, regional inteqrasiyaya verdiyi töhfəni və liderlik iddiasını bir daha təsdiqləyir.
2020-ci ildə əldə olunan Qarabağ Zəfəri, Türk dünyası üçün də qürur mənbəyi oldu və Azərbaycanın mövqelərini daha da gücləndirdi. Bu zəfərdən sonra təşkilat daxilində həmrəyliyin artması və inteqrasiya proseslərinin dərinləşməsi müşahidə olunur.
Türkiyə və Azərbaycan münasibətləri tarixən qardaşlıq və strateji əməkdaşlıq üzərində qurulub. Bu münasibətlər 2021-ci il iyunun 15-də Şuşada imzalanmış “Şuşa Bəyannaməsi” ilə yeni mərhələyə qədəm qoydu. Prezident İlham Əliyev və Prezident Rəcəb Tayyib Ərdoğanın imzaladığı bu sənəd, iki ölkə arasında rəsmi müttəfiqlik münasibətlərini təsbit etdi. Şuşa Bəyannaməsinin əsas müddəaları bunlardır: hərbi əməkdaşlığın genişləndirilməsi və qarşılıqlı müdafiə öhdəliyi, xarici siyasət və regional təhlükəsizlik məsələlərində koordinasiya, nəqliyyat və enerji layihələrinin birgə təşviqi, mədəniyyət, elm, təhsil sahələrində inteqrasiya. Bu bəyannamə yalnız Azərbaycan və Türkiyə üçün deyil, bütün Türk dünyası üçün hüquqi və siyasi baxımdan mühüm presedent yaratdı. Bu, TDT-nin gələcəkdə hərbi-siyasi təşkilata çevrilməsi ehtimalını da gündəmə gətirir.
Türk Dövlətləri Təşkilatının geosiyasi və iqtisadi gücü getdikcə artır. Birlikdə bu ölkələr əhəmiyyətli enerji resurslarına malikdirlər (xüsusilə Azərbaycan, Qazaxıstan, Türkmənistan). Avropa ilə Asiya arasında yerləşən böyük nəqliyyat dəhlizlərini idarə edirlər. Ortaq dil və mədəniyyət əsasında sosial birliyi təmin edə bilərlər. Orta Dəhliz (Transxəzər beynəlxalq nəqliyyat marşrutu) layihəsi, Çin ilə Avropa arasında alternativ ticarət yolu kimi çıxış edir və bu, TDT üçün strateji üstünlük deməkdir. Eyni zamanda, TDT daxilində vahid media platformalarının yaradılması, təhsil sistemlərinin uyğunlaşdırılması və ortaq valyuta məsələləri də zamanla gündəmə gəlir. Bütün bunlar təşkilatın inteqrasiyasını daha da gücləndirə bilər.
Azərbaycanın Türk Dövlətləri Təşkilatındakı fəal və təşəbbüskar mövqeyi, Prezident İlham Əliyevin dediyi kimi, yalnız bu təşkilatın deyil, bütövlükdə Türk dünyasının birliyinin möhkəmlənməsinə xidmət edir. Özbəkistanla müttəfiqlik müqaviləsi, digər üzvlərlə strateji tərəfdaşlıq sənədləri və TDT-nin qurumsal inkişafı – bunlar hamısı Türk inteqrasiyasının yeni mərhələsini formalaşdırır. Azərbaycanın liderliyi və sadiqliyi, TDT-ni gələcəkdə daha çevik, güclü və təsirli bir təşkilata çevirmə potensialını real hədəfə çevirir. Bu isə türk dövlətlərinin sülh, rifah və inkişaf yolunda ortaq iradə göstərdiyinin bariz nümunəsidir.
Türk Dövlətləri Təşkilatı artıq sadəcə bir məsləhətçi formatdan çıxaraq geosiyasi və geoiqtisadi qüvvə mərkəzinə çevrilməkdədir. Azərbaycanın bu təşkilatdakı fəallığı və liderliyi, həm Qarabağ zəfəri, həm də Şuşa Bəyannaməsi ilə yeni keyfiyyət mərhələsinə yüksəlib. Türkiyə ilə hərbi-siyasi ittifaq, bütün Türk dünyasının gələcək təhlükəsizlik arxitekturası baxımından model rolunu oynayır. Bu birlik təkcə ortaq keçmişə deyil, ortaq gələcəyə də aparan yoldur. TDT-nin güclənməsi, Türk dünyasının beynəlxalq arenada daha söz sahibi olmasını təmin edəcək və bu, XXI əsrdə yeni geosiyasi reallıqların formalaşmasına təsir göstərəcək.
Nurullayeva Zenfira İslam qızı
Qara Qarayev adına Mərkəzi İncəsənət Məktəbinin xor ixtisası üzrə müəllimi, Azərbaycan Respublikasının Əməkdar müəllimi
