2025-ci ilin noyabrında Prezident İlham Əliyev Özbəkistanın Milli İnformasiya Agentliyi (UzA) ilə geniş müsahibə verərək, Azərbaycan–Özbəkistan münasibətlərinin cari vəziyyəti, regional əməkdaşlıq və gələcək perspektivlər haqqında dərin fikirlərini bölüşüb. Bu müsahibə, ölkələr arasındakı strateji tərəfdaşlığın daha da möhkəmlənməsinə dair bir sıra mühüm mesajlar daşıyır.Prezident Əliyev bildirib ki, tezliklə Daşkənddə keçiriləcək Mərkəzi Asiya Dövlət Başçılarının Məşvərət Görüşü Azərbaycan üçün strateji əhəmiyyət daşıyır. Bu, onun üçüncü belə zirvə görüşü olacaq — əvvəlkiləri Düşənbə (2023) və Astana (2024) şəhərlərində keçirilmişdir. Xüsusilə diqqət çəkən məqamlardan biri, Xəzər dənizinin region xalqları üçün yalnız fiziki məsafə amili kimi deyil, eyni zamanda strateji körpü funksiyasını yerinə yetirməsidir. Əliyev vurğulayıb ki, Xəzər dənizi xalqlarımızın birliyi, iqtisadi potensialı və mədəni əlaqələri üçün mühüm simvoldur. Prezident Əliyevin sözlərinə görə, Azərbaycanla Özbəkistan arasındakı münasibətlər “ən yüksək – müttəfiqlik” səviyyəsindədir. Azərbaycanla Mərkəzi Asiya ölkələri arasında siyasi əlaqələrin dərinləşməsi qarşılıqlı iqtisadi fəaliyyətin artması ilə müşayiət olunur. Bu uğurun təməli şaxələndirilmiş ticarət yollarının inkişafındakı və regional sabitliyin gücləndirilməsindəki ortaq maraqdır. Son illərin məlumatları iqtisadi əlaqələrdə yeni bir dövrün başlanğıcından xəbər verir. Belə ki, ötən il Azərbaycanla Qazaxıstan arasında qarşılıqlı ticarət dövriyyəsi 50 faiz artaraq 470 milyon dollara çatıb. Cari ilin birinci yarısında ticarət dövriyyəsi 501 milyon dollara çatmaqla artmağa davam edib ki, bu da ötən ilin eyni dövrü ilə müqayisədə 4,2 dəfə çoxdur. Cari ilin yanvar-may aylarında Azərbaycanla Türkmənistan arasında ticarət dövriyyəsinin həcmi 118,479 milyon ABŞ dolları təşkil edib. Azərbaycanla Özbəkistan arasındakı əmtəə dövriyyəsi 2025-ci ilin yanvar-sentyabr aylarında keçən ilin eyni dövrü ilə müqayisədə 87,5 faiz artıb. Bu ilin yanvar-avqust aylarında Azərbaycanın Tacikistanla ticarət dövriyyəsinin ümumi həcmi 2024-cü ilin eyni dövrünə nisbətdə 2,5 dəfə artıb. 2025-ci ilin yanvar-avqust aylarında Azərbaycanın Qırğızıstan ilə ticarət dövriyyəsi ötən ilin eyni dövrü ilə müqayisədə 99,1 faiz artıb.
Şaxələndirilmiş nəqliyyat-logistika infrastrukturunun inkişafı əməkdaşlığın ən vacib amillərindən biridir. Azərbaycan Qərb bazarlarına çıxış əldə etmək istəyən Mərkəzi Asiya dövlətləri üçün mühüm tranzit ölkə kimi çıxış edir. Ölkəmizin Trans-Xəzər Beynəlxalq Nəqliyyat Marşrutunda və Orta Dəhlizdə fəal iştirakı strateji əhəmiyyətə malikdir. Ələt Beynəlxalq Dəniz Ticarət Limanı, Bakı-Tbilisi-Qars dəmir yolu xətti və geniş ticarət donanması da daxil olmaqla, Azərbaycanın nəqliyyat-logistika infrastrukturu bu marşrutun əsas halqasıdır. Azərbaycanda yaradılan müasir nəqliyyat infrastrukturu artıq nəzərəçarpacaq nəticələr verir. Azərbaycan və Mərkəzi Asiya ölkələri arasında tranzit daşımaların həcmi 2024-cü ildə 1,3 milyon tonu ötüb və 2023-cü illə müqayisədə 18 faizdən çox artım olub. 2025-ci ilin ilk doqquz ayında bu rəqəm nəqliyyat mübadiləsində davamlı dinamik artım nümayiş etdirərək bir milyon tona yaxınlaşıb.
Zəngəzur dəhlizinin açılması Mərkəzi Asiyanın bütün ölkələrinə yüksək dividendlər gətirəcək, onların Türkiyəyə, daha sonra isə Avropaya çıxış imkanlarını genişləndirəcək amil kimi qiymətləndirilir.
Prezident İlham Əliyev Özbəkistanın UzA agentliyinə müsahibəsində Zəngəzur dəhlizinin açılmasının bütün Mərkəzi Asiya ölkələrinə fayda gətirəcəyini deyib. Dövlətimizin başçısı, həmçinin qeyd edib ki, ölkəmizdə yaradılan müasir nəqliyyat infrastrukturu, o cümlədən ticarət donanması, yaxın illərdə gücü 25 milyon tona çatacaq Ələt Beynəlxalq Ticarət Limanı, Bakı-Tbilisi-Qars dəmir yolu və ölkənin doqquz beynəlxalq hava limanı da daxil olmaqla, bütün bunlar Azərbaycanın qlobal nəqliyyat və logistika qovşağı kimi rolunu gücləndirən amillərdir.
Azərbaycan ilə Mərkəzi Asiya ölkələri arasında əməkdaşlıq enerji sektorunda da genişlənir. Dayanıqlı inkişafa qlobal keçid şəraitində Azərbaycan enerji təhlükəsizliyi və bərpaolunan mənbələrin inkişafı məsələlərində əsas tərəfdaş kimi çıxış edir. 2024-cü ildə Azərbaycan, Qazaxıstan və Özbəkistan enerji sistemlərinin inteqrasiyasına və bərpaolunan enerji mənbələrinin təşviqinə yönəlmiş bir sıra strateji sazişlər, memorandumlar imzalayıblar. Bu, regionun davamlı inkişafı çərçivəsində enerji əməkdaşlığının gücləndirilməsi üçün yeni perspektivlər açır.
Azərbaycan güclü daxili potensiala, böyük enerji təchizatçısı statusuna və fəal çoxvektorlu diplomatiyaya arxalanaraq, beynəlxalq nüfuzunu yüksək səviyyəyə çatdırıb. Xüsusilə Mərkəzi Asiya dövlətləri ilə nəqliyyat və yaşıl enerji sahəsində intensiv siyasi təmaslar, strateji iqtisadi layihələr ölkəmizin Şərqlə Qərb arasında əsas geoiqtisadi və siyasi körpü rolunu artırır.
Müşfiq Səfərov,
Yeni Azərbaycan Partiyası Beyləqan rayon təşkilatının sədri
