Azərbaycan ilə Avropa İttifaqı Şurası arasında münasibətlər ölkənin Avropa hüquqi və siyasi məkanına inteqrasiyasında mühüm rol oynayır. Bu əməkdaşlıq insan hüquqlarının qorunması, demokratik institutların inkişafı və hüquqi dövlət prinsiplərinin möhkəmləndirilməsi istiqamətində əhəmiyyətli nəticələr verib. Müasir dövrdə enerji təhlükəsizliyi beynəlxalq münasibətlərin ən mühüm istiqamətlərindən birinə çevrilmişdir. Enerji resurslarının sabit və etibarlı şəkildə təmin olunması həm dövlətlərin iqtisadi inkişafı, həm də regional sabitlik üçün xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Bu baxımdan Azərbaycan ilə Avropa İttifaqı Şurası arasında enerji əməkdaşlığı strateji tərəfdaşlığın əsas istiqamətlərindən biri hesab olunur. Bu əməkdaşlıq xüsusilə Avropa İttifaqı Şurası ilə aparılan siyasi dialoq və qəbul olunan qərarlar çərçivəsində daha da inkişaf edir. Azərbaycan zəngin enerji resurslarına malik ölkə kimi uzun illərdir beynəlxalq enerji bazarında mühüm rol oynayır. Xəzər regionunun böyük neft və qaz ehtiyatlarına sahib olan Azərbaycan Avropa ölkələrinin enerji təhlükəsizliyinin təmin olunmasında etibarlı tərəfdaş kimi çıxış edir. Son zamanlarda Avropa ölkələri enerji mənbələrinin şaxələndirilməsinə xüsusi diqqət yetirir. Bu məqsədlə Avropa İttifaqı alternativ və təhlükəsiz enerji mənbələri axtarışını gücləndirmişdir. Azərbaycan isə bu prosesdə mühüm rol oynayaraq Avropaya sabit qaz tədarükü təmin edən əsas ölkələrdən birinə çevrilmişdir. 2026-cı il martın 11-də Bakıda keçirilən yüksək səviyyəli görüş zamanı Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyev Avropa İttifaqı Şurasının Prezidenti Antonio Costa ilə birgə bəyanatla çıxış edərək Azərbaycan ilə Avropa İttifaqı Şurası arasında enerji əməkdaşlığının əhəmiyyətini vurğuladı. Prezident çıxışında Azərbaycanın Avropanın enerji təhlükəsizliyində artan rolundan, qaz ixracının genişlənməsindən və gələcək planlardan ətraflı bəhs etdi.
Son illərdə Azərbaycan Avropa ölkələri üçün etibarlı enerji tərəfdaşına çevrilmişdir. Prezident İlham Əliyevin qeyd etdiyi kimi, hazırda Avropa İttifaqının 10 üzv dövləti Azərbaycandan qaz alır. Ümumilikdə isə Azərbaycan qazını qəbul edən ölkələrin sayı 16-ya çatmışdır. Bu fakt Azərbaycanın beynəlxalq enerji bazarında rolunun getdikcə gücləndiyini göstərir. Azərbaycanın qaz ixracı əsasən regionlararası enerji layihələri və müasir boru kəmərləri vasitəsilə həyata keçirilir. Bu infrastruktur sayəsində Azərbaycan qazı Xəzər regionundan Avropaya təhlükəsiz və fasiləsiz şəkildə çatdırılır. Bu göstərici ölkənin dünyada boru kəməri vasitəsilə qaz təchizatı həyata keçirən aparıcı dövlətlərdən biri olduğunu nümayiş etdirir.
Azərbaycanın Avropaya qaz ixracının əsasını təşkil edən layihələrdən biri Southern Gas Corridor hesab olunur. Bu enerji dəhlizi Xəzər hövzəsinin qaz ehtiyatlarını Avropa bazarına çatdırmaq məqsədilə yaradılmış genişmiqyaslı beynəlxalq layihədir. Cənub Qaz Dəhlizi təkcə iqtisadi layihə deyil, həm də geosiyasi və enerji təhlükəsizliyi baxımından böyük əhəmiyyət daşıyır. Bu layihə Avropa ölkələrinə enerji mənbələrini şaxələndirməyə imkan verir və regionda enerji əməkdaşlığını gücləndirir. Layihənin fəaliyyətinin koordinasiyası məqsədilə hər il yüksək səviyyəli toplantılar keçirilir.
Yeni qaz yataqlarının istismara verilməsi bu prosesdə mühüm rol oynayacaq. Dövlət başçısının sözlərinə görə, növbəti iki və ya üç il ərzində Azərbaycanın qaz istehsalı əhəmiyyətli dərəcədə artacaq və mövcud həcmlərlə müqayisədə ən azı 10 milyard kubmetr əlavə qaz əldə ediləcək. Bu artım həm daxili ehtiyacların ödənilməsinə, həm də ixrac imkanlarının genişlənməsinə şərait yaradacaq. Yeni yataqlardan hasil ediləcək qazın əsas istiqamətlərindən biri Avropa bazarı olacaq. Bu isə Azərbaycan ilə Avropa İttifaqı arasında enerji tərəfdaşlığının daha da güclənəcəyini göstərir. Prezident İlham Əliyev qeyd edib ki, Avropa bazarı Azərbaycanın ümumi qaz ixracının təxminən yarısını təşkil edir. Bu fakt Avropanın Azərbaycan üçün strateji enerji bazarı olduğunu göstərir. Avropa ölkələri enerji mənbələrinin diversifikasiyasına xüsusi diqqət yetirdiyi üçün Azərbaycan kimi etibarlı tərəfdaşlarla əməkdaşlığı genişləndirməyə maraq göstərir. Azərbaycan isə zəngin enerji resursları və inkişaf etmiş enerji infrastrukturu sayəsində bu tələbatı qarşılamaq imkanına malikdir. Azərbaycan və Avropa İttifaqı enerji əməkdaşlığını yalnız qaz və neft sahəsi ilə məhdudlaşdırmır. Son illərdə tərəflər bərpa olunan enerji mənbələri və “yaşıl enerji” sahəsində də əməkdaşlığı genişləndirməyə başlamışdır. Azərbaycanın böyük külək və günəş enerjisi potensialı Avropa şirkətləri üçün yeni investisiya imkanları yaradır. Bu sahədə həyata keçirilən layihələr həm enerji istehsalının şaxələndirilməsinə, həm də ekoloji davamlılığın təmin olunmasına xidmət edir.
Azərbaycan ilə Avropa İttifaqı Şurası arasında enerji əməkdaşlığı son illərdə sürətlə inkişaf edir və bu əməkdaşlıq gələcəkdə daha da genişlənəcək. Yeni qaz yataqlarının işlənməsi, mövcud boru kəmərlərinin gücünün artırılması və yeni enerji layihələrinin həyata keçirilməsi bu sahədə mühüm rol oynayacaq. Eyni zamanda, enerji sahəsində əməkdaşlıq yalnız qaz ixracı ilə məhdudlaşmır. Tərəflər bərpa olunan enerji mənbələri, yaşıl enerji layihələri və enerji səmərəliliyi sahələrində də əməkdaşlıq imkanlarını genişləndirirlər. Prezident İlham Əliyevin bəyanatı Azərbaycanın qlobal enerji bazarında mövqeyinin gücləndiyini və Avropanın enerji təhlükəsizliyində mühüm rol oynadığını bir daha göstərir. Azərbaycan qazını qəbul edən ölkələrin sayının artması, yeni hasilat layihələrinin həyata keçirilməsi və Avropa ilə strateji enerji tərəfdaşlığının inkişafı ölkənin beynəlxalq enerji siyasətində mühüm nailiyyətlərindən biridir. Gələcək illərdə qaz hasilatının artırılması və yeni ixrac imkanlarının yaradılması Azərbaycanın həm regional, həm də qlobal enerji sistemində rolunu daha da gücləndirəcək. Bu isə ölkənin iqtisadi inkişafına və beynəlxalq əməkdaşlığın genişlənməsinə mühüm töhfə verəcək
Azərbaycan ilə Avropa İttifaqı Şurası arasında enerji əməkdaşlığı həm iqtisadi, həm də geosiyasi baxımdan böyük əhəmiyyət daşıyır. Bu əməkdaşlıq Avropanın enerji təhlükəsizliyinin təmin edilməsinə, enerji mənbələrinin şaxələndirilməsinə və regionlararası iqtisadi əlaqələrin inkişafına mühüm töhfə verir. Cənub Qaz Dəhlizi kimi strateji layihələr və yeni enerji təşəbbüsləri Azərbaycanın beynəlxalq enerji bazarında rolunu daha da gücləndirir. Gələcəkdə enerji sahəsində əməkdaşlığın genişlənməsi Azərbaycan ilə Avropa arasında strateji tərəfdaşlığın daha da möhkəmlənməsinə xidmət edəcək.
Nurullayeva Zenfira İslam qızı
Qara Qarayev adına Mərkəzi İncəsənət Məktəbinin xor ixtisası üzrə müəllimi, Azərbaycan Respublikasının Əməkdar müəllimi
