Azərbaycan və Avropa İttifaqı bir-birinin geosiyasi maraqları müstəvisində mühüm yer tutur. Avropa İttifaqının Cənubi Qafqazdakı əsas məqsədlərindən biri regionda sabitlik, təhlükəsizlik və iqtisadi inkişafı təşviq etməkdir. Bu baxımdan, Azərbaycan Aİ üçün bir neçə baxımdan strateji əhəmiyyət daşıyır. İlk növbədə, Azərbaycanın enerji ehtiyatları (xüsusilə neft və təbii qaz) Aİ-nin enerji təminatının şaxələndirilməsi strategiyasında vacib yer tutur. İkinci olaraq, Azərbaycan coğrafi olaraq Avropa və Asiya arasında yerləşərək nəqliyyat-kommunikasiya qovşağı rolunu oynayır; Transxəzər marşrutu və Orta Dəhliz kimi təşəbbüslərdə ölkənin iştirakı Aİ-yə Mərkəzi Asiya və Çinə alternativ bağlantı imkanları yaradır. Üçüncüsü, Azərbaycan müsəlman Şərqi ilə Qərb dünyası arasında bir növ mədəni körpü funksiyasını icra edərək, Aİ-nin qonşuluğunda dünyəvi və multikultural dəyərlərə sahib bir ölkə kimi seçilir.
Avropa İttifaqı da Azərbaycanın xarici siyasət prioritetlərində mühüm yer tutur. Aİ, Azərbaycan üçün ən böyük ticarət tərəfdaşı və əsas sərmayə mənbəyidir. Ölkənin xammal (xüsusən xam neft və qaz) ixracının böyük hissəsi Avropa bazarlarına yönəlmişdir ki, bu da Azərbaycan iqtisadiyyatında Aİ-nin rolunu əhəmiyyətli edir. Siyasi baxımdan, Azərbaycan Aİ ilə əməkdaşlığı beynəlxalq arenada öz maraqlarını irəli sürmək üçün platforma kimi görür. Məsələn, Aİ-nin rəsmi bəyanatlarında Azərbaycanın beynəlxalq səviyyədə tanınmış sərhədlərinə hörmət və dəstək ifadə olunması Bakının Aİ-yə inamını artırır. Bundan əlavə, Azərbaycan balanslı xarici siyasət strategiyasına uyğun olaraq Aİ-ni Rusiya, Türkiyə və Çin kimi güclər arasında çoxtərəfli oyunda mühüm aktor hesab edir. Aİ ilə yaxın münasibətlər qurmaq ölkəyə öz təhlükəsizlik və suverenlik maraqlarını qorumaqla yanaşı, qlobal iqtisadi sistemə daha sıx inteqrasiya olmağa şərait yaradır.
Avropa İttifaqı Şurasının Prezidenti Antonio Koştanın Azərbaycana rəsmi səfəri mühüm siyasi və simvolik əhəmiyyətə malik hadisədir. Bu səfər ölkəmizin müasir beynəlxalq siyasətdə artan rolunun göstəricisidir. Son illərdə Bakının energetika, nəqliyyat və iqtisadi əməkdaşlıq sahələrində Avropa İttifaqı üçün əsas tərəfdaşlardan biri kimi mövqelərini ardıcıl şəkildə möhkəmləndirdiyi açıq şəkildə görünür. Bu tendensiya Antonio Koşta ilə Azərbaycanın Prezidenti Ilham Əliyev arasında aparılan danışıqların nəticələrinə dair verilən bəyanatlar da təsdiqləyir. Azərbaycan Prezidenti qeyd edib ki, “Mən bəzi iqtisadi göstəricilərə nəzər saldım və gördüm ki, bu ilin yanvarında ticari dövriyyəmizin 50 faizi Avropa İttifaqı ilə bağlı olub. Ötən il dövriyyə bir az aşağı olmuşdur, lakin o, həqiqətən göstərir ki, Avropa İttifaqı bizim üçün bir nömrəli ticari tərəfdaşdır. Əminəm ki, yeni layihələr və yeni investisiya imkanları ilə sərmayələr iki istiqamətdə yatırılacaq”. Beləliklə, Avropa obyektiv olaraq Azərbaycanın əsas iqtisadi tərəfdaşına çevrilib və bu tendensiya davamlı xarakter daşıyır.
Azərbaycan və Avropa İttifaqı Şurasının 15 bənddən ibarət birgə bəyanatın qəbul edilməsi olduqca vacib bir məsələdir. Və qeyd etməliyik ki, bu bəndlərin hər biri özünəməxsus siyasi mesajı özündə ehtiva edir. Diqqəti cəlb edən ilk şey, tərəflərin münasibətlərin BMT Nizamnaməsinə və beynəlxalq hüquqa, o cümlədən suverenlik və ərazi bütövlüyü prinsiplərinə tam hörmətlə yanaşılmaqla qarşılıqlı hörmət, bərabərlik və qarşılıqlı fayda əsasında qurulduğunu təsdiqlədiyi üçüncü bəndin ifadəsidir. Azərbaycan üçün bu ifadə fundamentaldır. Bu, Avropa İttifaqının, Şura prezidentinin təmsil etdiyi qurumun, münaqişədən sonrakı dövrdə Bakının öz mövqeyini qurduğu çərçivəni tanıdığını göstərir. Heç bir qeyd-şərt yoxdur, əks-tarazlıq kimi “xalqların öz müqəddəratını təyin etmək hüququ”na istinad yoxdur – suverenlik və ərazi bütövlüyünün fundamental prinsip kimi aydın və birmənalı şəkildə təsdiqlənir.
Bəyanatın sülh prosesinə həsr olunmuş beşinci bəndi ayrıca təhlilə layiqdir. Prezidentlər ayırıcı xətlərdən azad, dinc, sabit, qarşılıqlı əlaqəli və inkişaf edən Cənubi Qafqaz kimi ortaq strateji məqsədi bir daha təsdiqləyərək, regionda baş verən son müsbət hadisələri, xüsusilə də Azərbaycan-Ermənistan sülh prosesindəki tarixi irəliləyişi alqışlayıblar. Onlar 2025-ci il 8 avqust tarixli Vaşinqton Zirvə Görüşünün nəticələrini və Azərbaycanla Ermənistan arasında münasibətlərin normallaşdırılması istiqamətində atılan sonrakı addımları yüksək qiymətləndiriblər. Avropa İttifaqı Şurasının Prezidenti iki ölkənin ikitərəfli dialoq vasitəsilə regionda davamlı sülhə nail olmaq istiqamətində səylərini Aİ-nin tam dəstəklədiyini bir daha təsdiqləyib.
Beləliklə, Avropa İttifaqı Şurasının Prezidenti Antonio Koştanın Bakıya səfəri Azərbaycanın bu gün Avrasiyanın əsas geo-iqtisadi qovşaqlarından birinə çevrildiyini təsdiqləyən mühüm hadisə kimi qiymətləndirilə bilər. Ölkəmiz eyni zamanda həm Avropanın etibarlı enerji tərəfdaşı, həm də dünyanın iki böyük iqtisadi məkanı – Avropa və Asiya arasında mühüm nəqliyyat körpüsü rolunu oynayır.
Niyaməddin Əsgərov,
Yeni Azərbaycan Partiyası Beyləqan rayon təşkilatının sədr müavini
